Seowon ialah tempat lahir rohani intelektual Korea, serta asas tempat semangat para cendekiawan terhadap ilmu dan keadilan sosial tumbuh dan berkembang.
<Dosan Seowon: pandangan udara (atas) dan dewan kuliah (bawah) tempat sarjana Konfusian Yi Hwang belajar dan mengajar.>
Seonbi, prototaip intelektual Korea
Seonbi ialah golongan intelektual yang mengkaji karya Confucius dan Mencius, namun mereka tidak harus disalahertikan sebagai pertapa yang mengabaikan atau menjauhkan diri daripada realiti zaman mereka. Walaupun mereka merupakan anggota kelas pemerintah pada zaman Dinasti Joseon, mereka juga disemai dengan rasa tanggungjawab sosial yang mendalam. Dengan keberanian dan semangat terhadap keadilan, mereka mengemukakan petisyen yang terus terang kepada raja, sekalipun mengetahui bahawa tindakan itu membahayakan nyawa mereka. Mereka juga sangat bersimpati terhadap ujian dan kesusahan yang dialami golongan rakyat biasa. Semangat seonbi inilah yang membawa Dinasti Joseon merentasi sejarahnya selama 500 tahun, dan semangat yang sama inilah yang diwariskan kepada mahasiswa universiti serta golongan intelektual Korea moden yang memungkinkan pendemokrasian Korea.
<Sebuah lukisan oleh pelukis Joseon Kang Hee-eon (1710~?) yang menggambarkan seorang seonbi sedang menggubah puisi.>
Seowon, buaian semangat seonbi Joseon
Seowon ialah tempat seonbi Joseon berkumpul untuk menuntut ilmu. Seowon pada masa yang sama merupakan kuil peringatan untuk seorang guru yang dihormati atau bijaksana klasik, institut penyelidikan bagi pembelajaran akademik, dan sekolah untuk mengajar serta membentuk cendekiawan masa depan. Pada zaman Dinasti Joseon, institusi pendidikan secara umumnya dikategorikan kepada dua jenis: Seonggyungwan dan Hyanggyo. Yang pertama ialah sejenis universiti negara, manakala yang kedua ialah sekolah tempatan yang disokong negara. Namun begitu, seowon setara dengan kolej tempatan swasta zaman moden. Beberapa seonbi yang percaya bahawa institusi pendidikan Seonggyungwan dan Hyanggyo tidak berkhidmat kepada masyarakat mereka memutuskan untuk mewujudkan alternatif mereka sendiri: seowon. Pada peringkat awal, mereka membiayai sendiri pembinaan seowon, dan kebanyakannya dibina di tempat yang sunyi serta terpencil, di mana tumpuan sepenuhnya diberikan kepada pengajian dan pengajaran pelajar. Kemudian, seowon mula menerima pembiayaan daripada negara. Menjelang akhir Joseon, terdapat hampir 600 seowon di seluruh negara, suatu keadaan yang membawa kepada pertelagahan antara puak-puak seowon. Namun demikian, seowon tetap menjadi asas semangat seonbi, iaitu tempat segala kepentingan duniawi ditinggalkan demi kemajuan akademik dan pembentukan cendekiawan masa depan.
<Dosan Seowon pada musim luruh.>
Seowon, estetika seni bina noblesse oblige
Prinsip seni bina seowon bukan sahaja merangkum falsafah yang nyata bersifat Korea, tetapi juga semangat seonbi yang murni dan terhormat. Malah seowon besar yang disokong negara dan stabil dari segi kewangan (seperti Dosan Seowon dan Byeongsan Seowon di Andong, serta Sosu Seowon di Youngju) dibina dengan cara yang amat hemat dan sederhana. Hal ini kerana bagi seonbi, yang penting ialah daya hidup, bukan kebendaan; malah, kebanyakan seowon kelihatan merendah diri hingga hampir tampak daif. Semangat seonbi ini dapat ditemukan bukan sahaja dalam seni bina seowon, tetapi juga di tamannya. Setiap taman seowon menampilkan pokok yang sama: bungur jepun, yang juga disebut pokok “merah seratus hari” kerana bunganya dikatakan kekal merah selama 100 hari. Mengapa bungur jepun? Kulit pokok bungur jepun begitu nipis sehingga seolah-olah tiada; bahagian dalam pokoknya dapat dilihat sepenuhnya oleh semua. Seonbi menanam pokok ini kerana ia melambangkan tekad mereka untuk menjalani kehidupan yang telus dan luhur seperti bungur jepun. Hakikat bahawa bahagian dalam pokok itu jelas kelihatan mengukuhkan kepada seonbi kepentingan untuk tidak bertindak dengan satu cara sambil berfikir dengan cara yang lain. Anekdot berikut daripada The Analects of Confucius menggambarkan hubungan yang dianggap wujud antara bungur jepun dan semangat seonbi Confucius. Pada suatu hari, seorang murid bertanya kepada Confucius apakah jenis intipati yang mengalir dalam Classic of Poetry. Confucius menjawab, “Yang tidak memikirkan sebarang niat jahat.”
Konfusianisme bukanlah falsafah yang ketinggalan zaman atau anakronistik. Ia merupakan suatu disiplin yang mengajarkan tanggungjawab etika – amalan noblesse oblige – yang mesti dimiliki oleh golongan intelektual dan pemimpin masa kini untuk berkhidmat kepada rakyat mereka. Semangat seonbi ialah tekad untuk melindungi ideologi ini.
Apabila anda melawat Korea, pastikan anda meluangkan masa untuk mengunjungi sebuah seowon dan merasai kekuatan serta kemurnian semangat seonbi.
<Byeongsan Seowon milik Ryu Sung-ryong (1542~1607), seorang sarjana Konfusian dan ahli politik Dinasti Joseon.>
* Foto ihsan Korea Tourism Organization dan Cultural Heritage Administration of Korea.