Boeddhabeelden – sublieme voorstellingen van de Boeddha

Buddha Statues – sublime representations of the Buddha

Koreaanse Boeddhabeelden staan bekend om hun evenwichtige eenvoud, verfijnde vormgeving en hun belichaming van vrede en sereniteit.

Een Boeddhabeeld uit Griekenland

Een bezoeker van Korea kan een landschap verwachten van eindeloze bergen, verrijkt door de aanwezigheid van vele prachtige boeddhistische tempels, elk met een eigen Boeddhabeeld. Maar zelfs op bergen waar geen tempel staat, is het niet ongewoon om ten minste één Boeddha aan te treffen die schitterend in een grote rots is uitgehouwen. Voor Koreanen zijn Boeddhabeelden een vertrouwd gezicht — een onderdeel van het dagelijks leven — ongeacht iemands religie. Toch weten maar weinigen dat het Boeddhabeeld niet in India of China is ontstaan, maar in Griekenland.

In het vroege boeddhisme van India werden helemaal geen Boeddhabeelden gemaakt. Deze praktijk volgde het laatste testament van Siddhartha Gautama (de Boeddha), die elke verering van afbeeldingen van hem verbood. Maar vanaf het begin van onze jaartelling begon de regio Gandara — een gebied in Afghanistan dat tegenwoordig bekendstaat als Peshawar — te veranderen. De bevolking van Gandara beoefende voornamelijk het boeddhisme, en hier kwamen boeddhistische volgelingen in aanraking met de Griekse beschaving. Deze ontmoeting liet een diepe en blijvende indruk na, vooral door de veroveringen van Alexander de Grote in het begin van de vierde eeuw. In deze periode maakten boeddhisten voor het eerst kennis met Griekse tempels en Griekse goden zoals Zeus en Hercules, een ontdekking die op natuurlijke wijze leidde tot de vervaardiging van Boeddhabeelden, hun object van religieuze verering. Maar de boeddhisten van Gandara, die geen ervaring hadden met het maken van Boeddhabeelden, vervaardigden ze aanvankelijk naar het voorbeeld van beelden van Griekse goden. Sommige Boeddhabeelden werden zelfs rechtstreeks uit beelden van Hercules gemaakt. Door deze praktijk kreeg het Boeddhabeeld westerse trekken, zoals diepliggende ogen en een hoge neusrug. Dit type verwesterd Boeddhabeeld bereikte Korea via China. Daarom hebben de vroege boeddhistische beelden van Korea gezichten die er enigszins westers uitzien.

Soorten en categorieën Boeddhabeelden

Boeddhabeelden werden in een grote verscheidenheid aan vormen gemaakt, afhankelijk van land en historische periode. Over het algemeen bezit de Boeddha 32 basiskenmerken, waaronder grote oren die tot op de schouders hangen, een uitstekende kruin, platte voeten en het “derde oog” op het voorhoofd (meestal een witte edelsteen).

Van de verschillende soorten Boeddhabeelden zijn de belangrijkste de Sakyamuni Boeddha, de Amitabha Boeddha en de Vairocana Boeddha. De Sakyamuni Boeddha, zoals het Boeddhabeeld in de Seokguram-grot, wijst met zijn rechterhand naar de grond. Dit is het moment vlak vóór de verlichting, waarop hij de aardgod meedeelt dat hij verlicht is geworden. Amitabha Boeddha is een denkbeeldige figuur die heerst over het paradijs, de plaats waar mensen na hun dood naartoe gaan. Deze Boeddha vormt negen cirkels met zijn vingers, als symbool voor de negen niveaus van het paradijs. De Vairocana Boeddha is het boeddhistische equivalent van de christelijke God — het scheppende wezen waarop het bestaan van de Sakyamuni Boeddha en de Amita Boeddha is gebaseerd. Deze Boeddha houdt de tweede vinger van één hand vast met de andere, wat de filosofie symboliseert dat de werkelijke wereld en de fundamentele wereld die het bestaan van die werkelijke wereld mogelijk maakt, één en hetzelfde zijn.

Het gezicht van Korea: verguld-bronzen Maitreya in meditatie

De vroege Boeddhabeelden in Korea imiteerden grotendeels Chinese boeddhistische beelden, maar met de culturele ontwikkeling in Korea veranderde ook het Boeddhabeeld. Het kreeg een uitgesproken eenvoudige en natuurlijke sculpturale uitstraling, zonder ornamentiek. De in rots uitgehouwen triade-Boeddha in Seosan (Nationale Schat nr. 84), De Glimlach van Baekje genoemd — Baekje was een van de drie koninkrijken in de Drie Koninkrijken-periode (57 v.Chr.–668 n.Chr.) — is een meesterwerk van beeldhouwkunst, beroemd om zijn innemende, oprechte en onschuldige glimlach. Een vergelijkbare warme en vloeiende glimlach is ook te zien op Japanse Boeddhabeelden, die door hun Koreaanse tegenhangers werden beïnvloed.

De periode waarin in Korea de meeste Boeddhabeelden werden vervaardigd, loopt van de zesde tot de achtste eeuw. In deze tijd was het meest voorkomende type de mediterende Maitreya, een bodhisattva in halfzittende houding, waarbij de rechterhandpalm heel licht tegen de wang rust om diepe contemplatie uit te beelden. Men neemt aan dat dit beeld is afgeleid van de Mediterende Prins, een voorstelling van prins Siddhartha in diepe meditatie over hoe hij de mensheid tot verlichting kon brengen. In Korea en Japan staat deze figuur bekend als de Maitreya Bodhisattva. Onder deze beelden toont de prachtige verguld-bronzen Maitreya in meditatie (Nationale Schat nr. 83) een absolute artistieke beheersing, met zijn eenvoudige maar evenwichtige lichaamshouding, de natuurlijke weergave van de plooien in het gewaad van de Boeddha en de helder gebeeldhouwde ogen, neus en mond. De subtiele glimlach van de Maitreya Bodhisattva geeft de beschouwer een gevoel van edele welwillendheid. Dit representatieve Koreaanse Boeddhabeeld is schitterend door zijn evenwichtige eenvoud en door de manier waarop het het verlangen naar vrede en vrijheid belichaamt.