Een gekoesterde Koreaanse kunstvorm die de emoties van de kunstenaars overbrengt en tegelijk de kracht, zuiverheid en bestendigheid van deze eeuwenoude traditie verbeeldt.
<Het beoefenen van kalligrafie met de “vier vrienden”: papier, penseel, inktstaaf en inktsteen.>
Tekens worden kunst
In Azië symboliseert het schenken van een eigenhandig gemaakt kalligrafisch werk aan iemand het grote respect dat de kunstenaar voor die persoon heeft, en wordt het beschouwd als een waar geschenk uit het hart. Dat komt doordat kalligrafie in Aziatische culturen niet louter een technische oefening in handschrift is, maar een daad van training en discipline van de geest. Oosterse kalligrafie, een visuele kunstvorm waarbij schrift met een penseel wordt ontworpen en uitgevoerd, onderscheidt zich van haar westerse tegenhanger. Hoewel ook westerse kalligrafie letters beschouwt als objecten van esthetische schoonheid, richt zij zich vooral op het helder en mooi vormgeven van letters op papier—een zuiver artistieke onderneming—terwijl de kalligrafie van verschillende Oosterse landen, waaronder Korea, een betekenisvolle, verfijnde kunstvorm is die de vormen en betekenissen van tekens benut om de emoties van de kalligraaf uit te drukken. Daarom onthullen alle Aziatische kalligrafische werken duidelijk de persoonlijkheid van de kunstenaars die ze hebben gemaakt. En door de vele jaren oefening die nodig zijn om deze kunstvorm te vervolmaken, is kalligrafie in Azië veel meer dan een technische oefening: het is een vorm van geestelijke training, de reden waarom zij “de weg van het woord” wordt genoemd.
<Deelnemers in traditionele Koreaanse hanbok schrijven antwoorden tijdens een naspeling van het staatsexamen uit de Joseon-dynastie.>
De “vier vrienden” van elke kalligrafiebeoefening: papier, penseel, inktstaaf, inktsteen
Voor het beoefenen van kalligrafie zijn vier hoofdgereedschappen nodig: papier, penseel, inktstaaf en inktsteen. Deze “vier vrienden”, of “Munbangsawoo” in het Koreaans, waren veelvoorkomende voorwerpen in de studeerkamers van premoderne Koreaanse huizen. Het papier voor kalligrafie moet traditionele hanji zijn (Koreaans moerbeipapier), dat bijzonder geschikt is om inkt op te nemen en de kleuren ervan tot hun recht te laten komen. Het penseel moet recht zijn en een scherp gepunte punt hebben, gemaakt van dierenhaar van gelijke lengte. Na gebruik moet het penseel grondig worden gewassen voordat het wordt opgeborgen. De inktstaaf wordt gemaakt door roet van verbrande bomen met lijm te mengen. De deeltjes van een goede inktstaaf zijn uiterst fijn en stevig. De inktsteen waarop de inktstaaf wordt gewreven, moet vervaardigd zijn uit een harde steen die geen water opneemt, of uit jade. Naast deze vier gereedschappen zijn voor kalligrafie nog verschillende andere voorwerpen nodig, waaronder de yeonjeok (een houder voor het water dat nodig is om inkt op de inktsteen te wrijven), boot tong (een houder voor penselen), munjin (lange, platte papiergewichten) en pilse (een kom om het penseel te wassen).
<Munbangsawoo uit de Joseon-dynastie, tentoongesteld in het Busan Museum.>
Kalligrafie: genoten met de ogen en gegrift in het hart
Kalligrafie drukt de structurele schoonheid van Chinese (of Koreaanse) tekens uit met een penseel en zwarte inkt op een witte bladzijde. De esthetiek van elk kalligrafisch werk hangt af van de compositie: bijvoorbeeld de balans en verhouding van punten en lijnen—groot of klein, lang of kort—en de plaatsing van de lege ruimte. Ook ontstaat, afhankelijk van het ritme en de stroom van het schrift—krachtig of zacht, snel of langzaam—de schoonheid van beweging. Het is deze beweging, samen met de verschillende tinten zwart die eruit voortkomen, die de stemming van de kalligraaf uitdrukt. Al deze aspecten samen—de esthetiek van ruimte die door de kleur van de inkt wordt gecreëerd, de plaatsing van de tekens en de luister van de beweging van de geschreven tekens—laten de persoonlijkheid van de kalligraaf door het werk heen stralen. Kalligrafiekunstenaars drukken in hun stukken doorgaans klassieke citaten of zegenwensen uit, en tijdens het creatieve proces griffen zij de woorden niet alleen op het papier, maar ook in hun hart.
<Kalligrafische werken van Kim Jeong Hui (1786-1856), een kalligraaf uit de Joseon-dynastie die wordt beschouwd als de grootste in de Koreaanse geschiedenis.>
<Sehando (Winterlandschap), Kim Jeong-hui, 1844, Nationale Schat
Kim Jeong-hui (1786–1856), een van de voornaamste geleerden en meesters van de kalligrafie uit de late Joseon-dynastie, schilderde dit werk als blijk van dankbaarheid aan zijn leerling Yi Sang-jeok, die hem boeken uit Beijing bleef bezorgen en toesturen, zelfs toen Kim in ballingschap leefde.
De titel Sehan is ontleend aan een passage uit de Analecten van Confucius. Zoals het blijvende groen van den en cipres pas zichtbaar wordt wanneer de kou intreedt, zo komen iemands integriteit en standvastigheid werkelijk aan het licht in tijden van tegenspoed.
De compositie is opmerkelijk ingetogen: één huis staat in het midden, geflankeerd door bomen en omgeven door uitgestrekte lege ruimte. Door extreme eenvoud en weglating, droge penseelvoering en subtiele schakeringen van inkt roept Kim de sobere zuiverheid van de winter op. Sehando wordt beschouwd als een meesterwerk van de Koreaanse literatenschilderkunst.>
De eenvoudige maar krachtige schoonheid van Hangeul-kalligrafie
In tegenstelling tot kalligrafie met Chinese karakters, die beschikt over een verscheidenheid aan schriftstijlen die zich over meerdere millennia hebben ontwikkeld, is Hangeul-kalligrafie (Koreaans) slechts ongeveer 500 jaar oud. Ondanks haar relatief korte geschiedenis is Hangeul-kalligrafie geliefd bij veel liefhebbers vanwege haar eenvoudige, ingetogen schoonheid en onverwachte kracht. Hangeul-kalligrafie ontwikkelt zich voortdurend, met steeds meer pogingen om nieuwe lettervormen en schrijfstijlen te creëren. In Korea zijn er veel plaatsen die kalligrafielessen voor buitenlanders aanbieden, waaronder Namsan Hanok Village. Dergelijke lessen staan open voor iedereen die belangstelling heeft om kalligrafie te leren; ze zijn zelfs populair bij medewerkers van buitenlandse ambassades en bedrijven die in Korea actief zijn. Ook worden er elk jaar diverse kalligrafiewedstrijden speciaal voor buitenlanders gehouden.
<Het eerste gedrukte exemplaar van een lied gecomponeerd door koning Sejong de Grote, de uitvinder van Hangeul.>
* Foto’s met dank aan het Nationaal Museum van Korea, de Koreaanse Organisatie voor Toerisme en de Cultureel Erfgoed Administratie van Korea.