Rijk aan beeldtaal belichaamt de eeuwenoude praktijk van het schilderen van unieke en kleurrijke motieven op traditionele Koreaanse huizen vrede en stabiliteit binnen een verfijnde kunstvorm.
<Dancheong van Daeungjeon (de hoofdhal met Boeddhabeeld) in de Weoljeongsa-tempel.>
Kleuren en motieven vol betekenis en doel
Dancheong, wat letterlijk “rood en groen” betekent, verwijst naar de prachtige vijfkleurige motieven op de muren, pilaren en dakranden van traditionele Koreaanse houten gebouwen. Dancheong had niet alleen een decoratieve functie, maar ook een beschermende: het behoedde het hout van een gebouw voor rotting door wind, regen en ongedierte. Men geloofde bovendien dat de levendige, heldere kleuren een gebouw beschermden tegen kwade geesten en het gezag van de bewoner benadrukten.
<De dancheong en een Boeddhabeeld in de Beopjusa-tempel vormen samen een unieke en prachtige harmonie.>
De geschiedenis van dancheong gaat terug tot de prehistorie en vindt haar oorsprong in de gewoonte om ceremoniële altaren of de gezichten van priesters die rituelen leidden te versieren tijdens religieuze plechtigheden. Sporen van dancheong zijn te vinden in muurschilderingen in graven uit Goguryeo (een van de oude Drie Koninkrijken van Korea) en op oude tempellocaties. Een Chinese gezant uit de Song-dynastie die naar Goryeo reisde, noteerde: “De balustrades van hofgebouwen zijn versierd met rode lak en brons, en de dancheong zijn majestueus en schitterend.”
<Een plafondschildering in het graf Ssangyongchong van het Goguryeo-koninkrijk (37 v.Chr.-668 n.Chr.).>
Een wereld van kleuren, motieven en rijke symboliek
Dancheong bestaat uit vijf basiskleuren: blauw, rood, zwart, wit en geel. Deze basiskleuren, die met elkaar kunnen worden gemengd om talloze andere kleuren te vormen, houden verband met de traditionele vijf-elementenleer. Blauw staat voor het oosten, de draak, de lente en het element hout binnen de vijf elementen; rood duidt op het zuiden, vogels, de zomer en vuur; wit symboliseert het westen, de tijger, de herfst en goud; zwart staat voor het noorden, hyeonmu (een denkbeeldig dier dat deels schildpad en deels slang is), de winter en water; en geel vertegenwoordigt het centrum, de perioden tussen de seizoenen en de aarde. De opname van de vijf-elementenleer in dancheong verbeeldt het verlangen van de oude Koreanen naar stabiliteit en vrede in het huidige leven, evenals naar een vervullend hiernamaals.
<Dancheong siert de dakranden van een koninklijk paleisgebouw.>
<Dancheong van het Changdeokgung-paleis, een van de vijf grote paleizen van de Joseon-dynastie.>
Er bestaan vele soorten verfijnde dancheong-motieven, allemaal rijk aan symboliek. Geometrische motieven omvatten de cirkel, het vierkant, de driehoek, het raster, het boeddhistische symbool (卍) en de rechte lijn. Arabeskmotieven omvatten rankvormen van gedroogde kamperfoelie, druiven, struikklaver, chrysanten en bosang (een denkbeeldige boeddhistische bloem). Motieven uit de natuur tonen de zon, maan, sterren, wolken, rotsen, bergen, beken en rivieren. Plantmotieven tonen bamboe, dennenbomen en kersenbloesems. Bloemmotieven omvatten lotusbloemen, chrysanten, orchideeën, pioenrozen en granaatappels. Diermotieven omvatten schelpen, vlinders, insecten, vogels, vissen en landdieren. Religieuze motieven bevatten vuur, goden, kluizenaars, de Twaalf Aardse Takken, draken, feniksen, olifanten, zwaluwen, leeuwen, tijgers, bodhisattva’s en heilige figuren (meestal Boeddha). Gelukbrengende motieven omvatten de Chinese karakters voor gezondheid en vrede, geluk, de tien wezens van lang leven, het boeddhistische symbool (卍), lang leven en rijkdom, en rijkdom en voorspoed. Er zijn ook motieven die het dagelijks leven uitbeelden, waaronder vissen, jagen, landbouw, oorlog, dans, het bespelen van muziekinstrumenten en banketscènes. Elk motief varieert afhankelijk van de periode en van het doel en de autoriteit van het gebouw waarop het werd geschilderd.
<Draken bevestigd aan het plafond van Daewoongjeon (de hoofdhal met Boeddhabeeld van de tempel).>
<Verfijnde dancheong waarin uiteenlopende motieven zijn samengebracht.>
De hergeboorte van dancheong
Dancheong, dat duizenden jaren lang Koreaanse huizen beschermde en gebeden om voorspoed symboliseerde, is tegenwoordig moeilijk te vinden omdat Koreanen hun pilaren of plafonds thuis niet langer met dancheong beschilderen. Dit betekent echter niet dat dancheong volledig is verdwenen. Moderne kunstenaars en ontwerpers herontdekken en doen dancheong herleven, waarbij zij het gebruiken als inspiratiebron voor nieuwe kunstwerken en ambachten. De oorspronkelijke, pure schoonheid die voortkomt uit de harmonie tussen krachtige primaire kleuren en de moderne uitstraling die wordt opgeroepen door de geometrische motieven van dancheong, wordt opnieuw gewaardeerd en herontdekt, niet alleen in de schilderkunst maar ook in kleding, op het toneel, in architectuur en in meubels.
<Een traditionele trommel (links) versierd met verfijnde dancheong-motieven. Een bojagi (rechts) gedecoreerd met de subtiele schoonheid van asymmetrische patronen. Het woord “bojagi” is een algemene term voor de vierkante doek die wordt gebruikt om voorwerpen in te wikkelen, als tafelplacemat of om waardevolle bezittingen te bedekken.>
* Foto’s met dank aan de Korea Tourism Organization en de Cultural Heritage Administration of Korea.