Geroemd om zijn stralende jadegroene glazuur en baanbrekende artistieke verfijning behoort Goryeo-celadon tot de grootste verwezenlijkingen in de geschiedenis van de keramische kunst.
De kleur van de herfsthemel vlak na een hevige regenbui wordt op aarde opnieuw tot leven gebracht in Goryeo-celadon keramiek. Pottenbakkers uit de Goryeo-dynastie (918-1392) gaven hun aardewerk de tint van een heldere herfsthemel, ingetogen zichtbaar door donkere wolken na zware regenval. De mysterieuze blauwgroene kleur van celadonkeramiek laat zich door geen enkele kunstmatige kleurstof evenaren. Zij is het toppunt van natuurlijke schoonheid, niet te verkrijgen uit welke wetenschappelijke kleurcombinatie met moderne technologie dan ook.
Celadonkeramiek werd voor het eerst vervaardigd in China, waar pottenbakkers uit de Noordelijke en Zuidelijke Dynastieën ontdekten dat wanneer as terechtkwam op keramische werken die bij hoge temperatuur in ovens werden gebakken, dit resulteerde in een prachtige blauwe laag. De as, ontstaan uit verbrand hout, reageerde chemisch met de klei en vormde een natuurlijk glazuur dat bij het bakken op 1300° Celsius in de ovens uithardde tot een schitterende blauwachtige afwerking. De techniek van het maken van celadon werd verfijnd tijdens de Tang-dynastie, maar bereikte in de 12e eeuw, tijdens de Song-dynastie, het hoogtepunt van haar artistieke ontwikkeling.
<Celadon vaas met ingelegd kraanvogel- en wolkenmotief
Goryeo, 12e eeuw
42,1 cm hoog en 24,5 cm in diameter op het breedste punt.
De volumineuze vorm van dit prachtige 12e-eeuwse Goryeo-porseleinen object is ontleend aan de Meiping-stijl (in het Koreaans Maebyeong, letterlijk ‘pruimenbloesemvaas’) uit de Song-dynastie in China. Tegen de tijd dat deze vaas werd vervaardigd, had Goryeo echter al een eigen stijl ontwikkeld, gekenmerkt door een ruimere vorm en elegant gebogen lijnen. Een steeds belangrijkere bijdrage van Goryeo-porselein aan de wereldgeschiedenis van de keramiek is de introductie van de inlegtechniek in de pottenbakkerskunst. In de bovenstaande vaas, die door haar vorm, formaat en luxueuze uitstraling tot de grootste meesterwerken in haar soort behoort, is het motief van witte kraanvogels en wolken voortreffelijk ingelegd in het oppervlak van het jadeblauwe lichaam.>
Koreaanse pottenbakkers, die halverwege de 9e eeuw kennismaakten met de Chinese technieken voor het vervaardigen van celadon, luidden een nieuw tijdperk en een nieuwe esthetiek van celadonkeramiek in door hun eigen unieke vaardigheden en methoden aan de wereld te introduceren. Terwijl celadonkeramiek in het 12e-eeuwse China haar artistieke hoogtepunt bereikte, werd door Koreaanse pottenbakkers een nieuwe reeks celadontechnieken ontwikkeld. Hoewel celadonkeramiek uit de Song-dynastie bekendstaat om haar majestueuze vormen, uitbundige decoraties en opaak glazuur, onderscheiden Goryeo-celadonwerken zich door natuurlijke, ingetogen vormen die perfect en harmonieus in balans zijn met zachte, ritmische lijnen en helder glazuur. Tot de 17e eeuw, toen Japan de kennis en praktijk van het pottenbakken verwierf door de ontvoering van Koreaanse pottenbakkers tijdens de Japanse invasie, beschikten alleen Korea en China over de technologie om hoogwaardig aardewerk op zeer hoge temperaturen te bakken. Veel Europese landen importeerden celadon en andere keramiekstijlen uit China tot zij in de 18e eeuw eindelijk hun eigen unieke keramische methoden ontwikkelden.
<Opengewerkte celadon wierookbrander met het zeven-schattenmotief
Goryeo, 12e eeuw
Tijdens de Goryeo-dynastie (918–1392) werd een grote verscheidenheid aan celadon wierookbranders vervaardigd. Onder hen wordt de opengewerkte celadon wierookbrander met het zeven-schattenmotief, aangewezen als Nationale Schat van Korea, beschouwd als een van de grootste meesterwerken van Goryeo-celadon. Het stuk, ontstaan tijdens de gouden eeuw van celadon in de 12e eeuw, toont vrijwel elke decoratieve techniek van die periode, waaronder ingekraste versiering, reliëfsnijwerk, opengewerkt decor, inlegwerk, appliqué en sculpturale modellering.
De wierookbrander bestaat uit een bolvormig opengewerkt deksel, een lotusvormig lichaam en een vlak voetstuk dat wordt gedragen door drie charmante konijnen. Hoewel elk element in een andere vorm is gemodelleerd, zijn zij harmonieus samengebracht tot een opmerkelijk verfijnd en samenhangend kunstwerk.
Wanneer in het object wierook wordt gebrand, stijgt de geurige rook zacht op door het opengewerkte zeven-schattenmotief op het koepelvormige deksel, waardoor het aroma zich op fraaie wijze in de omringende ruimte verspreidt. Het lotusvormige lichaam heeft drie overlappende lagen bloemblaadjes, elk afzonderlijk vervaardigd en bevestigd met de traditionele appliquétechniek (cheophwa). De verbinding tussen het lichaam en het voetstuk is eveneens versierd met delicaat gemodelleerde bloemblaadjes, wat de elegantie van de compositie verder versterkt.>
Er zijn verschillende factoren die Goryeo-celadon onderscheiden van andere keramiek in de geschiedenis. Allereerst werd de “mysterieuze kleur” die uniek is voor Goryeo-celadon door de gevierde Goryeo-dichter Yi Gyu-bo zelfs omschreven als een stuk gestolen “hemelse harmonie.” De kleur, die de toeschouwer omhult met een mysterieuze weerspiegeling alsof men in het diepe water van een kalm meer kijkt, werd zelfs bewonderd door Chinezen die deze keramiek hadden geïntroduceerd. Een geleerde uit de Song-dynastie verklaarde in zijn geschriften zelfs dat Goryeo-celadon tot de beste dingen ter wereld behoorde, China overtrof in de kunst van celadonkeramiek, en dat de rijke, levendige kleur van Goryeo-celadon de “beste onder de hemel” was.
<Celadon schenkkan in de vorm van een visdraak
Deze Nationale Schat van Korea, vervaardigd tijdens de gouden eeuw van Goryeo-celadon in de 12e eeuw, is een van de meest fantasierijke meesterwerken van de Koreaanse keramische kunst. De schenkkan heeft de vorm van een visdraak (eoryong), een mythisch wezen met de kop van een draak en het lichaam van een vis, dramatisch weergegeven terwijl het krachtig uit het water opspringt.
De tuit is gemodelleerd als de drakenkop, terwijl het lichaam van het object de gracieuze vorm van een vis aanneemt. Het handvat, gevormd als een lotusstengel, vloeit op natuurlijke wijze over de rug van het object, en het deksel is gemodelleerd naar de staart van de vis. Hoewel elk onderdeel is geïnspireerd op een andere natuurlijke vorm, zijn zij naadloos geïntegreerd in een harmonieuze voorstelling van dit legendarische wezen.
Het stralende jadegroene celadonglazuur, gecombineerd met de voortreffelijk ingekraste details op de vinnen en bloemmotieven, getuigt van het uitzonderlijke vakmanschap van de Goryeo-pottenbakkers. Elk element is met opmerkelijke precisie uitgevoerd en verleent het mythische wezen zowel elegantie als vitaliteit.>
Ten tweede pasten pottenbakkers uit de Goryeo-dynastie een unieke decoratieve werkwijze toe in hun celadonkeramiek: de schitterende kunst van het inleggen, de eerste in haar soort ter wereld. Ingelegd celadon wordt gemaakt door de gewenste motieven in het oppervlak van een object te kerven en de ingesneden delen te vullen met witte of rode slib (kleimengsel) voordat het glazuur wordt aangebracht. Na het bakken behoudt de witte slib haar kleur, terwijl de rode slib zwart wordt. De inlegtechniek vereist niet alleen een uiterst verfijnde vaardigheid om volledig verschillende materialen in balans te brengen, maar ook een behendige graveertechniek en een elegante smaak; al deze kwaliteiten gaan hand in hand met de verfijnde elegantie van celadonkeramiek. Deze nieuwe techniek leidde tot een innovatieve verandering in de decoratie van celadon. De conventionele intaglio- en reliëftechnieken maakten slechts een subtiele versiering van een object mogelijk; de introductie van de inlegmethode, die levendige patronen zichtbaar maakte door een dunne laag helderblauw glazuur, markeerde echter het begin van een nieuw celadontijdperk. Enkele van de populairste motieven zijn kraanvogels, wolken, wilgen, druiven, kinderen, lotusbloemen, pioenrozen en chrysanten, die het verlangen naar de eeuwige wereld en het lyrische bewustzijn van de natuurlijke wereld bij het Goryeo-volk weerspiegelen. Deze motieven versmelten volmaakt met de mysterieuze jadekleur van Goryeo-celadon en creëren zo de mooiste kunstwerken van aarde.
<Meloenvormige celadon vaas ingelegd met pioenrozen en chrysanten
Goryeo, 12e eeuw
25,6 cm hoog en 10,9 cm in diameter op het breedste punt
Deze vaas is een indrukwekkend voorbeeld van ingelegd celadon. De mond neemt de vorm aan van een bloeiende ochtendglorie, het lichaam die van een meloen met acht ronde segmenten, en de uitlopende voet doet denken aan geplooide rokken, waardoor een ritmisch lichaam ontstaat dat harmonieus in balans is. De onbestemde uitwaaiering van de voet sluit aan bij de mond van de vaas, gevormd als negen bloemblaadjes, en straalt een gevoel van warmte uit. Twee horizontale lijnen op de hals en omgekeerde hartvormen boven op het lichaam zijn ingelegd met witte klei. Pioenrozen en chrysanten zijn afwisselend op acht zijden van het lichaam ingelegd in zowel zwart als wit; de onderzijde van het lichaam is versierd met lotusbladmotieven in dezelfde inlegtechniek. De vloeiende en gracieuze curve van de vaas is perfect in harmonie met de zwarte en witte patronen die zichtbaar zijn door een dunne laag helder glazuur, een kleur van zo’n mysterieuze schoonheid dat zij het hart van de toeschouwer verovert.>
Ten derde werd de techniek van onderglazuurdecoratie met koperverf om celadonkeramiek rood te kleuren voor het eerst ter wereld beheerst door Goryeo-pottenbakkers. Om deze verfraaiing te creëren, worden patronen op het keramiek aangebracht met verf op koperbasis voordat het glazuur wordt aangebracht. Na het bakken op 1300˚C kleuren de koperen tekeningen door oxidatie helder rood. Dit was de meest verfijnde en mooiste kleurtechniek die in de geschiedenis van het keramische ambacht was uitgevonden. De pottenbakkers van Goryeo onthielden zich er echter van deze techniek te overmatig te gebruiken en pasten haar slechts spaarzaam toe om de harmonie van verschillende kleuren binnen het keramische object te accentueren. Chinese pottenbakkers konden het systeem voor onderglazuurdecoratie met koperverf pas in de 14e eeuw ontwikkelen, 200 jaar na de keramische meesters van Goryeo.
<Kalebasvormige celadon schenkkan met koperrood onderglazuur
Goryeo, 13e eeuw
32,5 cm hoog en 16,8 cm in diameter op het breedste punt
Het rijke gebruik van helder rood koperonderglazuur op deze unieke celadon schenkkan gaat volmaakt samen met de kleur van een blauwe hemel na een regenstorm op een herfstmiddag. Het lichaam heeft de vorm van een kalebas, met twee lotusbloemen van verschillende grootte boven elkaar. De bloem op het onderste deel van het lichaam is licht geopend in de vorm van een vijver waaruit bloemstengels groeien. Een jongen zit op de hals, met een lotusknop in zijn hand, terwijl hij zijn voeten in de vijver dompelt; een kleine kikker staat klaar om van het handvat te springen. Dit vormt een levendig bewijs van de diepe liefde voor de natuur en de rijke verbeeldingskracht van het Goryeo-volk. De nerven van elk bloemblaadje zijn fijn ingekrast met koperrode contouren en hier en daar witte stippen, wat het totale effect van subtiele luxueuze verfijning verder tot leven brengt.>
Deze verwezenlijkingen leverden een grote bijdrage aan de ontwikkeling van het keramische ambacht en de keramische kunsten in Korea en de wereld. Sommige critici stellen indringend dat zij Goryeo-celadonkeramiek ook een stap dichter brachten bij de goddelijke functie van kunst: “het zuiveren van de menselijke geest met de kracht van schoonheid.” De grote dichter uit de Goryeo-dynastie, Yi Gyu-bo, zei dat Goryeo-celadon wordt gemaakt “door de magische kracht van de hemel te lenen,” terwijl zijn Chinese tijdgenoten het prezen met uitdrukkingen als “nummer één onder de hemel” en “uiterste schoonheid.” Ook vandaag de dag uiten veel kenners hun bewondering voor Goryeo-celadonwerken door ze “zegeningen van de hemel” te noemen, vervolmaakt door “Gods handen.”
De productie van celadonkunstwerken die deze schitterende wereld van schoonheid voortbrachten, ging een periode van gestage neergang in, parallel aan de politieke en sociale onrust tijdens de late Goryeo-dynastie, totdat zij geleidelijk uit de Koreaanse keramiekwereld verdwenen en plaatsmaakten voor een nieuw type aardewerk: wit porselein uit de Joseon-dynastie. Helaas werd de wereld zo’n 600 jaar lang beroofd van de mysterieuze schoonheid van celadon, totdat de visie van één man gestalte kreeg.
* Foto’s met dank aan het Nationaal Museum van Korea en de Encyclopedia of Korean Culture.