Ontstaan in de 15e eeuw werd hangeul gecreëerd door een groot koning om het gewone volk te helpen geletterd te worden. Dit wetenschappelijk geavanceerde alfabet, een uitzonderlijk schrift, is het enige ter wereld waarvan zowel de naam van de bedenker als de datum van ontstaan bekend zijn.
<Voorwoord van Hunmin Jeongeum.>
Hunmin Jeongeum: correcte klanken voor de onderrichting van het volk
Omdat de meeste schriftsystemen gedurende lange perioden geleidelijk veranderden en zich ontwikkelden voordat zij hun huidige vorm aannamen, is het onduidelijk door wie of wanneer zij zijn uitgevonden. Dat geldt niet voor Hangeul (het Koreaanse schrift), het enige schriftsysteem ter wereld waarvan zowel de naam van de bedenker als de datum van ontstaan bekend zijn. Dit is een van de redenen waarom veel taalkundigen Hangeul beschrijven als een van de meest opmerkelijke alfabetten die ooit zijn gecreëerd.
Hangeul werd in 1443 n.Chr. (het 25e regeringsjaar van koning Sejong) ontworpen door koning Sejong de Grote (de vierde koning van de Joseon-dynastie) en de geleerden van Jiphyeonjeon. De titel van het boek dat de principes van Hangeul uitlegt, Hunmin Jeongeum, wat letterlijk “correcte klanken voor de onderrichting van het volk” betekent, was ook de oorspronkelijke naam van Hangeul.
<Portret van koning Sejong de Grote.>
Koning Sejong de Grote lichtte in het voorwoord van Hunmin Jeongeum zijn doel bij de uitvinding van Hangeul als volgt toe: “Omdat de taal van onze natie verschilt van die van China, zijn er onder ons onwetende volk velen die niet kunnen uitdrukken wat zij willen zeggen. Ik kreeg medelijden met deze situatie en maakte 28 letters om dit te verhelpen.” Omdat er destijds geen Koreaans schrift bestond, gebruikten Koreanen het Chinese schrift. Doordat gesproken en geschreven Koreaans zo sterk van elkaar verschilden en de vele, complexe Chinese karakters voor de meesten moeilijk te leren waren, waren de meeste gewone mensen analfabeet en konden zij niet schrijven. Daarom ontwierp koning Sejong de Grote een alfabet dat de Koreaanse taal adequaat weerspiegelde en gemakkelijk te leren was, zelfs voor het ongeschoolde grote publiek.
<Hunmin Jeongeum Haerye-manuscript, in 1997 opgenomen in het UNESCO Memory of the World-register.>
Hoewel duidelijk was wanneer en waarom Hangeul werd uitgevonden, hadden geleerden jarenlang uiteenlopende theorieën over de grondbeginselen ervan, omdat over dit specifieke aspect niets bekend was. Met de ontdekking van de Hunmin Jeongeum Haerye (een document dat de Hunmin Jeongeum aanvult) in 1940 werd echter eindelijk de hoge mate van wetenschappelijkheid onthuld waarop Hangeul was gebaseerd. Met een voorwoord en toelichting van de hand van koning Sejong zelf is de Hunmin Jeongeum Haerye opgenomen in het UNESCO Memory of the World-register. Ter ere van koning Sejong de Grote wordt elk jaar op 8 september (Internationale Dag van de Alfabetisering) de King Sejong Literacy Prize uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich heeft ingezet voor het terugdringen van analfabetisme.
<Worinseokbo, deel 20
Worinseokbo is een prozawerk dat de vroege vorm van Hunminjeongeum, het oorspronkelijke Koreaanse schrift, bewaart. Het werd samengesteld en gepubliceerd door Worincheongangjigok (Liederen van de maanreflectie op duizend rivieren, 1449), waarin koning Sejong de deugden van de Boeddha prees, te redigeren en samen te voegen met Seokbosangjeol (Episodes uit het leven van de Boeddha, 1447), een biografie van Shakyamuni, geschreven door koning Sejo (r. 1455–1468) om te bidden voor de zielenrust van zijn moeder.
Het wordt beschouwd als Korea’s eerste volkstalige vertaling van boeddhistische geschriften en bewaart het uiterlijk van het vroege Hunminjeongeum in opmerkelijk intacte vorm. De stijl van de letters was al praktischer geworden dan die in het oorspronkelijke Hunminjeongeum, wat laat zien hoe het nieuwe schrift wortel begon te schieten en levenskracht ontwikkelde als levend schrijfsysteem.>
Vijf medeklinkers gebaseerd op wetenschappelijke principes en de vormen van de spraakorganen
De vijf basisconsonanten van Hangeul zijn: ㄱ, ㄴ, ㅁ, ㅅ en ㅇ. Andere letters worden gevormd door een extra streek toe te voegen of deze op de vijf basisletters te stapelen, als volgt: ㄱ ㅋ ㄲ. Wie de eerste vijf letters kent, leert de rest daarom gemakkelijk. Maar zelfs deze vijf basisletters hoeven niet uit het hoofd te worden geleerd, omdat zij zijn ontworpen op basis van de vormen van de lichaamsdelen die bij het spreken worden gebruikt. Zo is “ㄱ” de vorm van de tongwortel die de keel afsluit; “ㄴ” de vorm van de tong die het bovenste tandvlees raakt; “ㅁ” de vorm van de open mond; “ㅅ” de vorm van de tanden; en “ㅇ” de vorm van de opening achter in de keel.
Het meest opvallende kenmerk van Hangeul is de relatie tussen elke afzonderlijke letter en haar klank. Het Engelse woord “city” ligt in uitspraak bijvoorbeeld eigenlijk dichter bij “[siri].” Het woord “gentleman” wordt uitgesproken als “[ʤénmən],” wat aangeeft dat de letters t, r en n klanken delen doordat zij tot dezelfde klankgroep behoren. In het Engels hebben de uitspraak en de vorm van elke letter van het alfabet niets met elkaar gemeen en moeten zij daarom afzonderlijk worden gememoriseerd. Alle letters van Hangeul zijn echter zo ontworpen dat letters met een vergelijkbare uitspraak er ook vergelijkbaar uitzien, zoals ㄴ, ㄷ, ㅌ en ㄸ (voor ㄹ: half-linguale klank). Deze uiterst wetenschappelijke methode is de reden waarom taalkundigen over de hele wereld door Hangeul worden gefascineerd.
<Hangeul werd uitgevonden als een wetenschappelijke interpretatie van de menselijke spraakorganen.>
Alle klinkers weerspiegelen de oosterse filosofie van hemel-aarde-mens
Aan de basis van de oosterse filosofie ligt het idee dat hemel, aarde en mens één zijn. Ook Hangeul is op dit concept gebaseerd. Dienovereenkomstig is “•” gebaseerd op de ronde vorm van de hemel, “ㅡ” op de vlakheid van de aarde en “ㅣ” op de vorm van een staande mens. Variërende combinaties van deze drie vormen worden gebruikt om alle Hangeul-klinkers uit te drukken. De klinker “ㅏ” is bijvoorbeeld een combinatie van ㅣ en ·. Het idee om het complexe Koreaanse klinkersysteem met slechts een punt en twee lijnen (ㅡ, ㅣ) uit te drukken, is pure genialiteit, zo niet een waar mysterie. Eén geleerde ging zelfs zo ver om de wetenschappelijke superioriteit van Hangeul aan te wijzen als een van de redenen voor de opkomst van Korea als grootmacht op het gebied van informatietechnologie.
<De schrijfvolgorde van Hangeul-medeklinkers – medeklinkertabel.>
<De schrijfvolgorde van Hangeul-klinkers – klinkertabel.>
Hangeul, een uitzonderlijk intellectueel erfgoed van de mensheid
De superioriteit van Hangeul begon na de jaren zestig erkenning te krijgen onder westerse taalkundigen. Zoals Edwin O. Reischauer en J.K. Fairbank van Harvard University schreven in hun gezamenlijke boek Hangeul in the Prospective of Modern Times: “Hangul is perhaps the most scientific system of writing in general use in any country.” Voormalig hoogleraar aan de Universiteit Leiden Frits Vos zei over de Koreanen: “They invented the world's best alphabet!” en voegde daaraan toe: “It is clear that the Korean alphabet is not only simple and logical, but has, moreover, been constructed in a purely scientific way.”
Vos legt ook uit dat 9 oktober in Korea een nationale feestdag is, omdat koning Sejong op die dag Hangeul officieel afkondigde. De Amerikaanse taalkundige J.D. McCawley, die de inleiding op Vos’ proefschrift schreef, merkte op dat nadat 9 oktober tot nationale feestdag was uitgeroepen, er rituelen begonnen plaats te vinden voor het portret van koning Sejong, compleet met tafels vol Koreaanse gerechten zoals rijstcake.
In zijn boek Writing Systems, gepubliceerd in 1985, geeft professor Geoffrey Sampson van de University of Sussex Hangeul een bijzondere plaats in de geschiedenis van het schrift door het “feature system” ervan te noemen, en stelt hij dat hoewel:
“Korea is a fairly small and very distant country … it is a country of great significance for the linguist in two respects. It was in Korea, in the 13c, that the Chinese invention of printing from movable type was first seriously exploited; and in the 15c a Korean created for the use of his countrymen a wholly original and quite remarkable phonographic script, nowadays called Han'gŭl.”
Sampson besluit zijn boek als volgt:
“Han'gŭl must unquestionably rank as one of the great intellectual achievements of humankind.”
<Dit lied, mondeling overgeleverd onder vrouwen in Korea’s Yeongnam-regio, wordt geacht te dateren uit 1814, tijdens de regering van koning Sunjo (r. 1800–1834) van de Joseon-dynastie. Het werd gezongen door vrouwen die de komst van de lente verwelkomden terwijl zij kortstondig ontsnapten aan de beperkingen van het gehuwde leven en samenkwamen op schilderachtige plaatsen om te genieten van hwajeon nori, een lente-uitje rond het maken en delen van bloemenpannenkoeken. Met zijn levendige vierkwartsmaat en vloeiende, rijk versierde taal brengt het lied de vreugde en feestelijke geest van hwajeon nori treffend over.>
<Hangul-brief van Kim Jeong-hui (5 augustus 1818)
Kim Jeong-hui (1786–1856)
Kim Jeong-hui bestudeerde en omarmde uitgebreid de kalligrafische theorieën van de Qing-dynastie in China, en bracht ze samen tot zijn kenmerkende Chusa-stijl. Hij speelde een leidende rol in de kringen van kalligrafie en schilderkunst van zijn tijd en oefende een diepgaande invloed uit op latere generaties. Deze Hangul-brief, geschreven aan zijn echtgenote, vrouwe Yi van de Yean Yi-clan, onderscheidt zich door het gracieuze en vloeiende penseelwerk van Kim Jeong-hui, een van de grote meesters van de Joseon-kalligrafie.>
<Hangul-brief geschreven door keizerin Myeongseong
Keizerin Myeongseong (1851–1895)
Tijdens de late Joseon-dynastie bereikte Hangul-kalligrafie een opmerkelijk niveau van verfijning. Rond het koninklijk hof ontwikkelde zich een elegante kalligrafische stijl, bekend als Gungche (hofstijl), die een van de hoogste verwezenlijkingen van de Hangul-kalligrafie ging vertegenwoordigen. Deze handgeschreven brief van keizerin Myeongseong toont op prachtige wijze de gratie en esthetische verfijning van het Koreaanse schrift.>
* Foto’s met dank aan het National Museum of Korea, de Korea Tourism Organization en de Cultural Heritage Administration of Korea.