Ceniona koreańska forma sztuki, która przekazuje emocje artystów, ukazując zarazem siłę, czystość i trwałość tej dawnej tradycji.
<Praktyka kaligrafii z użyciem „czterech przyjaciół”: papieru, pędzla, tuszu w sztabce i kamienia do rozcierania tuszu.>
Znaki stają się sztuką
W Azji wręczenie komuś własnoręcznie wykonanego dzieła kaligrafii symbolizuje głęboki szacunek artysty dla tej osoby i jest uznawane za prawdziwy dar serca. Wynika to z faktu, że w kulturach azjatyckich kaligrafia nie jest jedynie technicznym ćwiczeniem pisma, lecz praktyką kształcenia i dyscyplinowania umysłu. Kaligrafia Wschodu, wizualna forma sztuki, w której pismo jest projektowane i wykonywane pędzlem, różni się od swojej zachodniej odpowiedniczki. Choć kaligrafia zachodnia również traktuje litery jako przedmioty estetycznego piękna, koncentruje się przede wszystkim na wyraźnym i pięknym formowaniu liter na papierze — jako czysto artystycznym działaniu — podczas gdy kaligrafia różnych krajów Wschodu, w tym Korei, jest znaczącą, wyrafinowaną formą sztuki, która wykorzystuje kształty i znaczenia znaków do wyrażania emocji kaligrafa. Dlatego wszystkie azjatyckie dzieła kaligraficzne wyraźnie ujawniają osobowość artystów, którzy je stworzyli. A ze względu na długie lata praktyki potrzebne do osiągnięcia mistrzostwa w tej sztuce kaligrafia w Azji jest czymś znacznie więcej niż tylko ćwiczeniem technicznym — to forma treningu mentalnego, dlatego nazywa się ją „drogą słowa”.
<Uczestnicy ubrani w tradycyjny koreański hanbok zapisują odpowiedzi podczas rekonstrukcji egzaminu państwowego z czasów dynastii Joseon.>
„Czterej przyjaciele” każdej praktyki kaligraficznej: papier, pędzel, tusz w sztabce, kamień do rozcierania tuszu
Do praktyki kaligrafii potrzebne są cztery główne narzędzia — papier, pędzel, tusz w sztabce i kamień do rozcierania tuszu. Tych „czterech przyjaciół”, po koreańsku „Munbangsawoo”, powszechnie spotykano w gabinetach przednowoczesnych koreańskich domów. Papier do kaligrafii musi być tradycyjnym hanji (koreańskim papierem morwowym), szczególnie dobrze przystosowanym do wchłaniania tuszu i wydobywania jego odcieni, natomiast pędzel powinien być prosty i mieć ostro zakończony czubek wykonany z włosia zwierzęcego tej samej długości. Po użyciu pędzel należy dokładnie umyć przed odłożeniem. Tusz w sztabce powstaje przez zmieszanie sadzy ze spalonych drzew z klejem. Cząsteczki dobrej sztabki tuszu są niezwykle drobne i zwarte. Kamień, na którym rozciera się tusz, musi być wykonany z twardego kamienia, który nie wchłania wody, albo z jadeitu. Oprócz tych czterech narzędzi do kaligrafii potrzebnych jest kilka innych przedmiotów, w tym yeonjeok (pojemnik na wodę potrzebną do rozcierania tuszu), boot tong (pojemnik na pędzle), munjin (długie i płaskie przyciski do papieru) oraz pilse (miska do mycia pędzla).
<Munbangsawoo z czasów dynastii Joseon prezentowane w Muzeum w Busan.>
Kaligrafia: podziwiana oczami i wyryta w sercu
Kaligrafia wyraża strukturalne piękno znaków chińskich (lub koreańskich) za pomocą pędzla i czarnego tuszu na białej karcie. Estetyka każdego dzieła kaligraficznego zależy od jego kompozycji: na przykład od równowagi i proporcji kropek oraz linii — dużych lub małych, długich lub krótkich — a także od rozmieszczenia pustej przestrzeni. Ponadto, w zależności od rytmu i przepływu pisma — mocnego lub delikatnego, szybkiego lub powolnego — powstaje piękno ruchu. To właśnie ten ruch oraz wynikające z niego rozmaite odcienie czerni wyrażają nastrój kaligrafa. Wszystkie te aspekty razem — estetyka przestrzeni tworzona przez kolor tuszu, rozmieszczenie znaków oraz majestat ruchu zapisanych znaków — pozwalają osobowości kaligrafa ujawnić się w dziele. Artyści kaligrafii zwykle wyrażają w swoich pracach klasyczne cytaty lub życzenia pomyślności, a w procesie tworzenia wyryją słowa nie tylko na papierze, lecz także we własnych sercach.
<Prace kaligraficzne Kim Jeong-hui (1786–1856), kaligrafa z czasów dynastii Joseon, uznawanego za najwybitniejszego w historii Korei.>
<Sehando (Scena zimowa), Kim Jeong-hui, 1844, Skarb Narodowy
Kim Jeong-hui (1786–1856), jeden z najwybitniejszych uczonych i mistrzów kaligrafii późnej dynastii Joseon, namalował to dzieło jako wyraz wdzięczności dla swojego ucznia Yi Sang-jeoka, który nadal zdobywał i wysyłał mu książki z Pekinu, nawet gdy Kim przebywał na wygnaniu.
Tytuł Sehan nawiązuje do fragmentu „Dialogów konfucjańskich”. Tak jak trwała zieleń sosny i cyprysu staje się widoczna dopiero po nadejściu chłodu, tak prawość i niezłomność człowieka naprawdę ujawniają się w czasach próby.
Kompozycja jest niezwykle powściągliwa: pośrodku stoi pojedynczy dom, otoczony drzewami i rozległą pustą przestrzenią. Poprzez skrajną prostotę i pominięcie, suchą pracę pędzla oraz subtelne różnice odcieni tuszu Kim przywołuje surową czystość zimy. Sehando uznawane jest za arcydzieło koreańskiego malarstwa literackiego.>
Proste, lecz silne piękno kaligrafii hangeul
W przeciwieństwie do kaligrafii znaków chińskich, która posiada różnorodne style pisma rozwijane przez kilka tysiącleci, kaligrafia hangeul (koreańska) ma zaledwie około 500 lat. Mimo stosunkowo krótkiej historii kaligrafia hangeul jest ceniona przez wielu miłośników kaligrafii za swoje proste i powściągliwe piękno oraz nieoczekiwaną siłę. Kaligrafia hangeul stale się rozwija, a liczba prób tworzenia nowych krojów i stylów pisma nieustannie rośnie. W Korei istnieje wiele miejsc oferujących zajęcia kaligrafii dla obcokrajowców, w tym Namsan Hanok Village. Takie zajęcia są otwarte dla wszystkich zainteresowanych nauką kaligrafii; w rzeczywistości cieszą się dużą popularnością wśród członków zagranicznych ambasad i firm działających w Korei. Co roku organizowane są również rozmaite konkursy kaligraficzne przeznaczone specjalnie dla obcokrajowców.
<Pierwszy drukowany egzemplarz pieśni skomponowanej przez króla Sejonga Wielkiego, twórcę hangeul.>
* Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego Korei, Koreańskiej Organizacji Turystycznej oraz Administracji Dziedzictwa Kulturowego Korei.