Bogata w obrazowość, dawna praktyka malowania unikalnych i barwnych wzorów na tradycyjnych koreańskich domach stanowi wyraz pokoju i stabilności w niezwykle wyrafinowanej formie sztuki.
<Dancheong w Daeungjeon (głównej sali Buddy) w świątyni Weoljeongsa.>
Kolory i wzory pełne znaczeń oraz celowości
Dancheong, co dosłownie oznacza „czerwień i zieleń”, odnosi się do pięknych, pięciobarwnych wzorów zdobiących ściany, filary i okapy tradycyjnych koreańskich budynków drewnianych. Dancheong pełnił nie tylko funkcję dekoracyjną, lecz także ochronną, zabezpieczając drewno budynku przed gniciem spowodowanym przez wiatr, deszcz i szkodniki. Wierzono również, że żywe, jasne kolory chronią budynek przed złymi duchami i podkreślają autorytet jego mieszkańca.
<Dancheong i posąg Buddy w świątyni Beopjusa tworzą razem wyjątkową i piękną harmonię.>
Historia dancheong sięga czasów prehistorycznych i wywodzi się z praktyki dekorowania ołtarzy ceremonialnych lub twarzy kapłanów prowadzących obrzędy religijne. Ślady dancheong można odnaleźć na malowidłach ściennych grobowców z okresu Goguryeo (jednego ze starożytnych Trzech Królestw Korei) oraz na terenach dawnych świątyń. Chiński wysłannik z dynastii Song, który podróżował do Goryeo, odnotował: „Balustrady budynków dworskich zdobi czerwony lakier i brąz, a dancheong są majestatyczne i wspaniałe”.
<Malowidło sufitowe w grobowcu Ssangyongchong z Królestwa Goguryeo (37 p.n.e.–668 n.e.).>
Świat kolorów, wzornictwa i bogatej symboliki
Dancheong składa się z pięciu podstawowych kolorów: niebieskiego, czerwonego, czarnego, białego i żółtego. Te podstawowe barwy, które można ze sobą mieszać, tworząc niezliczone inne odcienie, wiążą się z tradycyjną teorią pięciu żywiołów. Niebieski reprezentuje wschód, smoka, wiosnę oraz żywioł drewna; czerwony oznacza południe, ptaki, lato i ogień; biały symbolizuje zachód, tygrysa, jesień i złoto; czarny odnosi się do północy, hyeonmu (wyimaginowanego zwierzęcia będącego po części żółwiem, a po części wężem), zimy i wody; żółty zaś reprezentuje centrum, okresy między porami roku oraz Ziemię. Włączenie teorii pięciu żywiołów do dancheong uosabia pragnienie dawnych Koreańczyków, by osiągnąć stabilność i pokój w obecnym życiu, a także pomyślność w życiu pośmiertnym.
<Dancheong zdobi okapy budynku pałacu królewskiego.>
<Dancheong pałacu Changdeokgung, jednego z pięciu głównych pałaców dynastii Joseon.>
Istnieje wiele rodzajów misternych wzorów dancheong, a każdy z nich jest bogaty w symbolikę. Wzory geometryczne obejmują koło, kwadrat, trójkąt, kratownicę, symbol buddyjski (卍) oraz linię prostą. Wzory arabeskowe obejmują pnącza suchego wiciokrzewu, winorośl, lespedezę, chryzantemy oraz bosang (wyimaginowany kwiat buddyjski). Motywy inspirowane naturą przedstawiają słońce, księżyc, gwiazdy, chmury, skały, góry oraz strumienie. Wzory roślinne ukazują bambusy, sosny i kwiaty wiśni. Motywy kwiatowe obejmują kwiaty lotosu, chryzantemy, storczyki, piwonie i granaty. Wzory zwierzęce przedstawiają małże, motyle, owady, ptaki, ryby oraz zwierzęta lądowe. Motywy religijne zawierają ogień, bóstwa, pustelników, Dwanaście Ziemskich Gałęzi, smoki, feniksy, słonie, jaskółki, lwy, tygrysy, bodhisattwów oraz święte postacie (najczęściej Buddę). Wzory pomyślności obejmują chińskie znaki oznaczające zdrowie i pokój, szczęście, 10 stworzeń długowieczności, symbol buddyjski (卍), długowieczność i bogactwo oraz bogactwo i pomyślny los. Istnieją także wzory przedstawiające codzienne życie, w tym rybołówstwo, polowanie, rolnictwo, wojnę, taniec, grę na instrumentach muzycznych oraz sceny uczt. Każdy wzór różni się w zależności od epoki, a także od przeznaczenia i rangi budynku, na którym został namalowany.
<Smoki przymocowane do sufitu Daewoongjeon (głównej sali Buddy w świątyni).>
<Misterne dancheong, które ucieleśniają różnorodne wzory.>
Odrodzenie dancheong
Dancheong, który przez tysiąclecia chronił koreańskie domy i symbolizował modlitwy o pomyślność, jest dziś trudny do odnalezienia, ponieważ współcześni Koreańczycy nie malują już dancheong na filarach ani sufitach swoich domów. Nie oznacza to jednak, że dancheong całkowicie zniknął. Współcześni artyści i projektanci ponownie odkrywają oraz ożywiają dancheong, wykorzystując go jako inspirację do tworzenia nowych dzieł sztuki i rękodzieła. Pierwotne, czyste piękno emanujące z harmonii mocnych kolorów podstawowych oraz nowoczesny charakter, jaki przywołują geometryczne wzory dancheong, są na nowo oceniane i odkrywane nie tylko w malarstwie, lecz także w modzie, na scenie, w architekturze i w meblarstwie.
<Tradycyjny bęben (po lewej) zdobiony misternymi wzorami dancheong. Bojagi (po prawej) ozdobione subtelnym pięknem asymetrycznych wzorów. Słowo „bojagi” to ogólny termin określający kwadratową tkaninę używaną do owijania przedmiotów, jako podkładka stołowa lub do przykrywania cennych rzeczy.>
* Zdjęcia dzięki uprzejmości Korea Tourism Organization oraz Cultural Heritage Administration of Korea.