Stojąc dumnie jako czujna, a zarazem pełna współczucia obecność, te ekspresyjne kamienne posągi przez wieki służyły jako strażnicy zwykłych ludzi.
<Dol hareubang wykonany z wulkanicznej skały z wyspy Czedżu.>
Czym jest Dol hareubang?
Dol hareubang (także „hareubang”) z wyspy Czedżu ma okrągłe, wyłupiaste oczy, mocno zaciśnięte usta oraz żołnierski kapelusz na głowie, a jego postać stoi w pochylonej pozie, z wysoko uniesionymi ramionami i dłońmi złożonymi na brzuchu. Dzięki swojemu wyjątkowemu wyglądowi, wyrzeźbionemu w porowatym bazalcie, Dol hareubang dosłownie stanowi najsłynniejszy symbol i oblicze wyspy Czedżu. W dialekcie Czedżu oznacza „dziadka wykonanego z kamienia” („dol” po koreańsku znaczy kamień), a „Dol hareubang” było pierwotnie słowem używanym przez dzieci między sobą przez wiele pokoleń. Dopiero w 1971 roku określenie to uznano za oficjalną nazwę tej postaci. Wcześniej Dol hareubang znany był pod różnymi nazwami w zależności od regionu: w Jeju-si nazywano go „wuseokmok”, w Seongeup-ri „beoksumeori” i „museokmok”, a w Daejeong-eup „museokmok”. Sądząc po tych nazwach, musiał istnieć pewien związek z kamiennymi posągami z kontynentalnej Korei, zwanymi jangseung.
<Żeński (po lewej) i męski (po prawej) hareubang stoją obok siebie, jakby wspominały przeszłość.>
Jednak w przeciwieństwie do kontynentalnych jangseung, które najczęściej nie mają dłoni, Dol hareubang zawsze mają dwie dłonie umieszczone przed klatką piersiową lub brzuchem. Ponadto Dol hareubang są zawsze pozbawione brody i mają zamknięte usta, bez widocznych zębów. Większość występuje parami, stojąc razem. Jeden zwykle ma uniesioną prawą rękę, drugi zaś lewą. Uniesiona prawa ręka wskazuje, że postać przedstawia urzędnika cywilnego, ponieważ wierzono, że pędzel trzyma się prawą ręką; uniesiona lewa ręka oznacza natomiast urzędnika wojskowego, ponieważ łuk i włócznię trzyma się lewą ręką. Te pary Dol hareubang, przedstawiające urzędnika cywilnego i wojskowego, pełniły funkcję strażników wiosek — opiekunów zwykłych ludzi, chroniących ich przed klęskami i nieszczęściem.
<Hareubang, który wygląda, jakby był do połowy zakopany w ziemi. Jego okrągłe oczy, mocno zaciśnięte usta i żołnierski kapelusz są wyraźnie oddane.>
<Hareubang urzędnika wojskowego z uniesioną lewą ręką (po lewej) oraz hareubang urzędnika cywilnego z uniesioną prawą ręką (po prawej).>
Jaka jest rola Dol hareubang?
W porównaniu z rolą jangseung, które uznawano za religijne posągi, do których modlono się o pomyślność, rola Dol hareubang polegała przede wszystkim na ochronie twierdz lub pełnieniu funkcji ich strażników. Widoczne dziś Dol hareubang zostały przeniesione ze swoich pierwotnych lokalizacji w pobliżu muru twierdzy Jeju z powodu urbanizacji. Sądząc po tym, że nie odnaleziono ich w pobliskich wioskach, uważa się, że Dol hareubang najprawdopodobniej postrzegano jako strażników twierdzy. Otwory w ich ciałach (świadectwo tego, że wieszano na nich jeongnang — grube drewniane belki umieszczane przy głównych wejściach do tradycyjnych domów na Czedżu) stanowią kolejny dowód ich strażniczej funkcji.
<Dol hareubang z dużym mieczem, który pełnił funkcję strażnika bramy.>
Kiedy pojawiły się Dol hareubang?
Geografia Czedżu (Tamlaji) zawiera następujący opis: „Ongjungseok (Dol hareubang) znajduje się przy wschodniej, zachodniej i południowej bramie twierdzy Jeju. Po raz pierwszy zostały wykonane przez Kima Mong-gyu w 30. roku panowania króla Yeongjo (1754), lecz po zburzeniu trzech bram dwa przeniesiono do Gwandeokjeong, a kolejne dwa umieszczono przy wejściu do świątyni Samseong”. Sam ten zapis nie wyjaśnia jednak, czy przeniesione Dol hareubang zostały wykonane przez samego Kima Mong-gyu, czy też Kim jedynie przeniósł istniejące już Dol hareubang do bram twierdzy. Jedynym faktem, którego możemy być pewni, jest to, że Dol hareubang istniały w 1754 roku.
<Bliźniacze hareubang na plaży Hamdeok, Czedżu.>
Jeśli weźmiemy pod uwagę, że jangseung na terenie świątyni Unheungsa w Naju, datowane na około 1719 rok, należą do najbardziej reprezentatywnych kamiennych jangseung, a jangseung ze świątyni Silsangsa w Namwon datowane są na lata 1725 i 1731, możemy uznać rok 1754 za część złotego wieku kamiennych jangseung — okresu, z którego zachowało się wiele przykładów. W takim przypadku można przypuszczać, że Dol hareubang wywodzą się z kultury kamiennych jangseung, rozpowszechnionej w późnej dynastii Joseon. Na przykład jangseung z Hogi-ri w Namwon, u podnóża góry Jirisan (obszar o największym skupisku kamiennych jangseung), wyglądają bardzo podobnie do Dol hareubang.
<Kamienny jangseung w Namwon, pochodzący z czasów dynastii Joseon, bardzo przypomina Dol hareubang.>
Skąd pochodzą Dol hareubang?
Jeśli chodzi o pochodzenie Dol hareubang, poza teorią, że wywodzą się z kontynentalnej Korei, istnieją dwie główne koncepcje. Pierwsza to teoria południowego pochodzenia, według której praktyka czczenia gigantycznych posągów (takich jak moai z Wyspy Wielkanocnej), rozpowszechniona na południowym Pacyfiku, dotarła do Korei. Druga to teoria pochodzenia mongolskiego, wskazująca na podobieństwa między mongolskimi kamiennymi posągami zwanymi „huncholo” a Dol hareubang; teoria ta głosi, że wyspa Czedżu podlegała wpływom kultury mongolskiej, ponieważ pod koniec XIII wieku była rządzona przez dynastię Yuan. Istnieje również teoria, że Dol hareubang rozwinęły się spontanicznie na Czedżu, bez jakichkolwiek wpływów z zewnątrz.
<Posągi moai z Wyspy Wielkanocnej.>
Choć Dol hareubang z Czedżu różnią się nieznacznie kształtem, wszystkie łączy to, że są większe i mają bardziej podniosły wyraz twarzy niż kamienne jangseung z innych regionów Korei, co nadaje im bardziej autorytatywną obecność. Znane figurki Dol hareubang sprzedawane jako pamiątki z Czedżu wzorowane są na formie Dol hareubang z miasta Jeju.
<Różne rodzaje pamiątek turystycznych związanych z Dol hareubang.>
* Zdjęcia dzięki uprzejmości Koreańskiej Organizacji Turystycznej oraz Administracji Dziedzictwa Kulturowego Korei.