Koreańskie hanok wprowadzają świat natury do wnętrza, pozwalając mieszkańcom żyć w spokojnej harmonii z prostotą, pięknem i duchem przyrody.
<Hanok Lee Man Hyuna położony w Andong.>
Ondol i maru: wyjątkowa relacja architektoniczna
Zarówno ogromny, kryty dachówką dom z 99 pomieszczeniami, jak i mała, trzypokojowa gliniana chata kryta strzechą lub korą dębową zaliczają się do hanok (tradycyjnych koreańskich domów). Dzieje się tak dlatego, że mimo różnic w materiale, wielkości czy konstrukcji wszystkie domy wyposażone w ondol (system ogrzewania podłogowego) oraz maru (szeroką drewnianą powierzchnię podłogową) uznaje się za hanok. Ondol to system ogrzewania podłogowego, który wywodzi się z domów w północnych regionach o klimacie kontynentalnym, natomiast maru to konstrukcja służąca chłodzeniu, pochodząca z domów w południowych regionach o klimacie oceanicznym.
<Pomieszczenie z ondol i podłoga maru — dwie unikalne cechy hanok, współistniejące ze sobą.>
Podczas gorącego lata Koreańczycy przeważnie przebywają na maru, natomiast zimą spędzają czas w pomieszczeniach ogrzewanych przez ondol. Drewno, z którego powstaje maru, i ogień umożliwiający działanie ondol są żywiołami niezgodnymi. Ponieważ drewno jest podatne na ogień, żaden architekt na świecie nie zestawia tych dwóch elementów razem. Jednak ze względu na charakterystyczny dla Półwyspu Koreańskiego obieg zimnego i suchego powietrza zimą oraz gorącego i wilgotnego powietrza latem Koreańczycy musieli opracować metodę, w której ogrzewanie i chłodzenie mogły współistnieć. Dlatego hanok od starożytności budowano zarówno z maru, jak i ondol — przystosowując je do upału i chłodu. To współistnienie czyni hanok niezwykle naukowo przemyślaną architekturą, niespotykaną nigdzie indziej na świecie.
Ziemia, drzewa i hanji: budowanie domu z natury
Tradycyjna architektura większości krajów wykorzystuje materiały takie jak drewno, ziemia i kamień, łatwo dostępne w otaczającym środowisku naturalnym. Hanok nie był tu wyjątkiem. Drewna używano na filary i maru, kamienia do gudeul (elementu grzewczego ondol), a gliny do podłóg i ścian. Spośród tych materiałów hanok wykorzystywał szczególnie duże ilości gliny, stosując ją nie tylko na ścianach, lecz także na dachu. To właśnie glina, dzięki swoim naturalnym właściwościom grzewczym i chłodzącym, sprawia, że hanok pozostaje chłodny latem i ciepły zimą.
<Hanok z kamienną podstawą, drewnianymi filarami i maru, drzwiami z hanji oraz glinianym dachem.>
Kolejną wyjątkową cechą hanok jest zastosowanie hanji — tradycyjnego koreańskiego papieru wytwarzanego z kory morwy — na każdej płaskiej powierzchni wewnątrz domu, w tym na ścianach, drzwiach, suficie, a nawet podłodze. Hanji naklejano na drzwi ze względu na jego doskonałe właściwości izolacyjne i przezroczystość — nie tylko utrzymywał ciepło w pomieszczeniu, ale także wpuszczał światło słoneczne. Hanji nie ma zamkniętej struktury szkła; posiada raczej mikrootwory powietrzne, które umożliwiają wentylację całego domu bez konieczności ciągłego otwierania drzwi. Hanji reguluje również poziom wilgotności, pochłaniając nadmiar wilgoci z powietrza i oddając ją, gdy powietrze staje się suche. Zatrzymuje nawet unoszące się cząsteczki kurzu, działając niczym oczyszczacz powietrza. Dzięki tym wszystkim właściwościom hanok jest nie tylko przyjazny środowisku, lecz także wprowadza samą naturę bezpośrednio do domu — w postaci światła, powietrza, a nawet dźwięku.
<Drzwi hanok powstają poprzez naklejenie hanji na pięknie wykonane ramy drzwiowe.>
Hanok: czyste piękno pustej przestrzeni
Koreańczycy poznawali wartość życia poprzez codzienny kontakt z naturą. W istocie nawet kierunek, w którym miał zostać zbudowany dom, wyznaczano w harmonii z otaczającym środowiskiem. Ta wspólnota z naturą zaowocowała prostymi domami pozbawionymi ozdobników, a jednak w żadnym razie ubogimi. W ten sposób wszystkie naturalne elementy otaczające dom — wiatr, trawa, pola i niebo — wprowadzano do wnętrza. Innymi słowy, hanok był urzeczywistnieniem pożądanego związku natury, domu i człowieka. To przywiązanie do naturalnych elementów nadaje hanok prostą, łagodną urodę, połączoną z godnością i harmonią o prawdziwie niezwykłej sile.
Dziś hanok nadal urzeka serca spokojną prostotą i organiczną płynnością architektury. Jego wdzięcznie wygięte dachy, kratowe drzwi i harmonia z naturą zainspirowały wielu do ponownego wprowadzania tradycyjnej estetyki do współczesnych przestrzeni mieszkalnych.
<Brama hanok oraz anchae (główny budynek) widziany przez bramę.>
Dziedziniec hanok nie był wypełniony ogrodem; przeciwnie — celowo pozostawiano go pustym. Wynikało to z przekonania, że naturalne otoczenie domu stanowi jego „ogród” — wystarczyło po prostu otworzyć drzwi. Dziedziniec pozostawiano także swobodny zgodnie z ideą, że dzięki pustce będzie mógł pomieścić wszystko. Jest to koncepcja wyraźnie odmienna od architektury Zachodu, a także odróżniająca się, nawet w obrębie wschodnich kręgów kulturowych, od dekoracyjności chińskich przestrzeni i sztucznego piękna japońskich przestrzeni architektonicznych. W spokoju i pokorze koreańskiego hanok obecne są wyraźna witalność i elegancja.
<Stary hanok z pustym dziedzińcem należący do Kim Jeong-hui (1786–1856), wybitnego uczonego dynastii Joseon.>
Hanok nie dąży do ostentacyjnego efektu. Jego subtelne piękno i głębia wynikają z szacunku dla natury oraz cnót codzienności. Ze względu na łagodne i ciche cechy hanok jego prostota może chwilami wydawać się samotna i surowa. Hanok posiada naturalną estetykę pozbawioną jakiegokolwiek sztucznego akcentu. To właśnie poczucie powściągliwości, wsparte stonowanymi kolorami, wydobywa naturalny porządek otaczającego środowiska. Jest to piękno strukturalne oparte na organicznej standaryzacji prostej linii — prostota, która odrzuca sztuczność i zamiast tego szuka głębi znaczenia w ciszy. W hanok zawiera się istota dążąca do podążania za porządkiem natury i jednoczenia się z nim.
<Tradycyjna koreańska ceremonia osiągnięcia pełnoletności na podłodze hanok.>
<Matka i synowa prasujące w tradycyjny sposób na toenmaru (wąskiej drewnianej podłodze biegnącej wzdłuż zewnętrznej strony pomieszczeń) hanok.>
<Pomieszczenie w hanok.>
<Maru i cheoma — mądrość architektury hanok
Maru (otwarta drewniana weranda) i cheoma (głęboko wysunięte okapy) to charakterystyczne cechy hanok, zaprojektowane tak, aby naturalnie łączyć wnętrze z otoczeniem na zewnątrz. Otwarte maru umożliwia swobodną cyrkulację powietrza w domu i tworzy przestrzeń przejściową, w której mieszkańcy mogą cieszyć się otaczającym krajobrazem. Szerokie okapy inteligentnie odpowiadają na zmienne pory roku w Korei: latem, gdy słońce znajduje się wysoko, zapewniają cień i pomagają utrzymać chłód we wnętrzu; zimą, gdy słońce wędruje niżej po niebie, światło słoneczne dociera głęboko do pomieszczeń, przynosząc ciepło i blask. Ta harmonia architektury, klimatu i natury odzwierciedla praktyczną mądrość stanowiącą serce tradycyjnego koreańskiego stylu życia.>
<Ściana i okapy hanok w wiosce hanok Namsan.>
<Tradycyjna brama hanok otoczona dachami krytymi dachówką i kamiennymi murami>
<Anchae (główny budynek) i bakkatchae (aneks) w kształcie L razem tworzą kwadratowe zamknięcie, z małym ogrodem pośrodku.>
<Sarangchae było miejscem przyjmowania gości.>
* Zdjęcia dzięki uprzejmości Korea Tourism Organization oraz Cultural Heritage Administration of Korea.