Koreańska pagoda buddyjska – ucieleśnienie stabilności buddyzmu

Korean Buddhist Pagoda – embodying the stability of Buddhism

Te niezwykłe, piękne konstrukcje, o których mówi się, że zawierają szczątki ciała Buddy, uosabiają siłę i trwałość religii buddyjskiej.

Pagoda: wieczne miejsce spoczynku ciała Buddy

Pagoda (po koreańsku „tap”) jest uważana za grób Buddy i stanowi konstrukcję powszechnie spotykaną w świątyniach buddyjskich. Pierwszą pagodę wzniesiono, aby przechowywać sarira (pozostałości ciała), które zachowały się po kremacji Buddy Siakjamuniego i jego osiągnięciu nirwany. Z biegiem czasu funkcja pagody stopniowo się zmieniała: z miejsca przechowywania rzeczywistych szczątków ciała Buddy stała się obiektem uznawanym za symbol Buddy oraz miejscem kultu. Pierwsza pagoda zbudowana w Indiach miała formę półkulistego grobowca. W kolejnych epokach u podstawy dodano płaską platformę, zwaną stylobatem, zapewniającą podparcie, a na szczycie pagody umieszczono sangryun (długi cylindryczny metalowy ornament). Konstrukcję otoczono kamienną balustradą z pięknymi rzeźbionymi zdobieniami, tworząc kształt pagody najbardziej znany dziś. Gdy buddyzm dotarł do Chin, indyjski półkulisty typ grobowca został zastąpiony pagodą w formie drewnianego pawilonu. Projekt drewnianej pagody przeniknął następnie do Korei i cieszył się ogromną popularnością w okresie Trzech Królestw. Po VIII wieku upowszechniła się pagoda kamienna.

Korea: kraina kamiennych pagód

Ponieważ pagoda koreańska przeszła bardzo złożony proces rozwoju — od Indii przez Azję Środkową po Chiny — jej historii nie sposób wyjaśnić w prosty sposób. W porównaniu z ceglaną pagodą Chin i drewnianą pagodą Japonii Korea wykorzystywała obfite zasoby wysokiej jakości granitu jako podstawowy materiał do budowy pagód. Obecnie w Korei zarejestrowanych jest ponad 1000 pagód. Wśród nich Seokgatap i Dabotap, znajdujące się na terenie świątyni Bulguksa, należą do najsłynniejszych i wiąże się z nimi jedna z najsmutniejszych legend.

Asadal był wybitnym kamieniarzem z Baekje, którego sprowadzono do Silli, aby zbudował Dabotap i Seokgatap. Po kilku latach bez wieści od męża młoda żona Asadala udała się do Seorabeol, by go odnaleźć. Nie pozwolono jej jednak wejść do świątyni Bulguksa z powodu zasady, zgodnie z którą kobiety nie mogły wchodzić do środka, dopóki pagody nie zostaną ukończone. Współczując kobiecie błąkającej się wokół świątyni, pewien mnich powiedział żonie Asadala, że po ukończeniu budowli będzie mogła zobaczyć cień pagody w stawie. Na powierzchni stawu nie pojawił się jednak żaden cień. Gdy usłyszała pogłoski, że Asadal zamierza poślubić księżniczkę z Silli, rzuciła się do stawu i utonęła. Kiedy Asadal dotarł nad staw po ukończeniu pagody, jego żona już nie żyła. Pogrążony w łzach Asadal wyrył jej wizerunek na skale, zanim powrócił do Baekje. Później Seokgatap nazwano „Pagodą bez cienia”, ponieważ jej cień nie był widoczny na stawie, natomiast staw, w którym utopiła się żona Asadala, nazwano „Stawem Cienia”.

<Seokgatap, położona przy zachodnim krańcu dziedzińca głównego budynku świątyni Bulguksa, oraz jej sangryun.>

Seokgatap: pierwowzór koreańskich pagód i czysta realizacja ideałów buddyjskich

Dabotap i Seokgatap zostały wzniesione, aby wychwalać Buddę zgodnie z pismami buddyjskimi. Opowieść głosi, że Dabo, Budda, który osiągnął już oświecenie, uniósł się pod postacią pagody, aby wychwalać kazanie Buddy Siakjamuniego o Sutrze Lotosu. Po pozostaniu w powietrzu, by oddać cześć Siakjamuniemu, obaj Buddowie zasiedli obok siebie w pagodzie.

Seokgatap, ukończona w pierwszym roku panowania króla Gyeongdeoka z Silli (742 r. n.e.), jest klasyczną kamienną pagodą składającą się z dwukondygnacyjnego stylobatu, który podtrzymuje trzykondygnacyjny korpus pagody oraz znajdujący się na jej szczycie sangryun. Pagoda ma 10,4 metra wysokości.

Po ukończeniu ta kamienna pagoda pozostawała stosunkowo dobrze zachowana, dopóki we wrześniu 1966 roku nie została zniszczona przez rabusia grobowców. W październiku tego samego roku rozpoczęto demontaż głównego korpusu pagody, a rekonstrukcję ukończono w grudniu 1966 roku. W trakcie tych prac w dwukondygnacyjnym korpusie odnaleziono rozmaite święte przedmioty, w tym sarira, a także Wielką Dharani Sutrę Mugujeonggwang — słynne pismo buddyjskie uznawane za najstarszy na świecie dokument drukowany techniką drzeworytniczą.

Pozbawiona rzeźbiarskich dekoracji u podstawy i na korpusie, Seokgatap zachwyca prostym, majestatycznym pięknem. Dzięki doskonałej równowadze proporcji poszczególnych części emanuje siłą i stabilnością. Wywodząc się z tradycyjnego formatu drewnianych pagód wczesnej Silli, Seokgatap stała się pierwowzorem koreańskiej pagody. Kamienne pagody wznoszone później w Korei w większości opierały się na jej projekcie.

Dabotap: szczytowe osiągnięcie koreańskich pagód dzięki przekroczeniu tradycyjnych norm

Wzniesiona w 742 r. n.e. wraz z Seokgatap, Dabotap ma wyraźnie odmienną strukturę od typowego formatu pagody Silli, składającego się z dwukondygnacyjnej podstawy i trzykondygnacyjnego korpusu, i jest uznawana za najlepszy przykład pagody heteromorficznej. Istnieje kilka teorii dotyczących liczby kondygnacji Dabotap, z szacunkami od dwóch do czterech. Trudność w ustaleniu ich dokładnej liczby wynika z różnych sposobów liczenia kwadratowych i ośmiokątnych balustrad oraz kwadratowych i ośmiokątnych kamieni dachowych jako osobnych kondygnacji. Podstawa składa się z kwadratowej powierzchni, tworzącej kształt „ 亞- ” ze schodami z każdej z czterech stron. Uważa się, że każde schody miały własną balustradę, a na narożach płaskich kamieni u szczytu każdego biegu schodów znajdowały się cztery lwy. Jednak podczas demontażu i prac renowacyjnych przeprowadzonych przez japoński rząd kolonialny w 1925 roku zniknęły sarira i artefakty znajdujące się wewnątrz korpusu pagody, a także trzy z lwów. Jedna figura lwa znajduje się obecnie w British Museum w Londynie, natomiast miejsce pobytu dwóch pozostałych lwów wciąż pozostaje nieznane. Przy Dabotap zachowała się obecnie tylko jedna figura lwa.

Po wzniesieniu Dabotap przetrwała przez pokolenia bez znaczących uszkodzeń czy zewnętrznych zmian. Choć znajduje się obok Seokgatap, tworząc z nią parę pagód, ma wyjątkowo oryginalną strukturę. Dlatego, mimo że obie pagody nie są idealnie symetryczne, ich jednakowe szerokości podstaw i wysokości korpusów tworzą szczególną odmianę „symetrii”. Cztery biegi schodów po każdej stronie podstawy Dabotap, jej kwadratowe i ośmiokątne balustrady oraz komora w najgłębszej części korpusu są uznawane za realistyczne przedstawienie cech Pagody Siedmiu Skarbów wspomnianej w Sutrze Lotosu. Dabotap ma więc znaczenie nie tylko ze względu na rolę, jaką odgrywa w odtworzeniu spotkania Buddy Dabo i Buddy Siakjamuniego, lecz także dzięki doskonałemu przełożeniu treści pism na rzeczywistość w formie wyjątkowego dzieła architektury. Uznawana jest również za kulminację sztuki kamiennej okresu Zjednoczonej Silli ze względu na swoje rzeźbiarskie i artystyczne piękno.

Dziedziniec głównego budynku świątyni Bulguksa, na którym Seokgatap i Dabotap stoją naprzeciw siebie po stronie zachodniej i wschodniej, uosabia spokojną, wspólną obecność Buddy Dabo i Buddy Siakjamuniego. Odbywające się tu kazania zachowują podniosłą atmosferę i ściśle nawiązują do oświecających nauk Buddy Siakjamuniego.

* Zdjęcia dzięki uprzejmości Korea Tourism Organization oraz Cultural Heritage Administration of Korea.