Seowon jest duchową kolebką koreańskiego intelektualisty oraz fundamentem, z którego wyrastała i rozkwitała pasja uczonych do nauki i sprawiedliwości społecznej.
<Dosan Seowon: widok z lotu ptaka (powyżej) oraz sala wykładowa (poniżej), w której konfucjański uczony Yi Hwang studiował i nauczał.>
Seonbi, pierwowzór koreańskiego intelektualisty
Seonbi byli intelektualistami studiującymi dzieła Konfucjusza i Mencjusza, nie należy jednak mylić ich z pustelnikami, którzy ignorowali realia swoich czasów lub się od nich dystansowali. Choć w okresie dynastii Joseon należeli do klasy rządzącej, cechowało ich również głębokie poczucie odpowiedzialności społecznej. Z odwagą i pasją sprawiedliwości składali królowi bezkompromisowe petycje, wiedząc, że narażają w ten sposób własne życie. Głęboko współodczuwali także próby i cierpienia zwykłych ludzi. To właśnie duch seonbi prowadził dynastię Joseon przez 500 lat jej historii, a ten sam duch został przekazany studentom uniwersytetów i intelektualistom współczesnej Korei, którzy umożliwili demokratyzację kraju.
<Obraz artysty z okresu Joseon, Kang Hee-eona (1710~?), przedstawiający seonbi układającego wiersz.>
Seowon, kolebka ducha seonbi w Joseon
Seowon było miejscem, w którym seonbi z Joseon gromadzili się, aby studiować. Seowon pełniło jednocześnie funkcję świątyni upamiętniającej szanowanego nauczyciela lub klasycznego mędrca, instytutu badawczego poświęconego nauce akademickiej oraz szkoły kształcącej i wychowującej przyszłych uczonych. W okresie dynastii Joseon instytucje edukacyjne dzielono zasadniczo na dwa typy: Seonggyungwan i Hyanggyo. Pierwsza z nich była swego rodzaju uniwersytetem państwowym, druga zaś lokalną szkołą wspieraną przez państwo. Seowon odpowiadało natomiast współczesnej prywatnej uczelni lokalnej. Kilku seonbi, przekonanych, że instytucje edukacyjne Seonggyungwan i Hyanggyo nie służą właściwie społeczeństwu, postanowiło stworzyć własną alternatywę: seowon. Początkowo sami finansowali budowę seowon, a większość z nich wznoszono w spokojnych, odosobnionych miejscach, gdzie całą uwagę poświęcano nauce i nauczaniu uczniów. Później seowon zaczęły otrzymywać finansowanie od państwa. Pod koniec okresu Joseon w całym kraju istniało niemal 600 seowon, co doprowadziło do rywalizacji między ich stronnictwami. Mimo to seowon pozostawało fundamentem ducha seonbi, w którym porzucano wszelkie doczesne interesy na rzecz postępu naukowego i kształcenia przyszłych uczonych.
<Dosan Seowon jesienią.>
Seowon, architektoniczna estetyka noblesse oblige
Zasady architektury seowon ucieleśniają nie tylko wyraźnie koreańską filozofię, lecz także szlachetnego i prawego ducha seonbi. Nawet duże, wspierane przez państwo seowon o stabilnej sytuacji finansowej (takie jak Dosan Seowon i Byeongsan Seowon w Andong oraz Sosu Seowon w Youngju) wznoszono w sposób niezwykle oszczędny i prosty. Wynikało to z faktu, że dla seonbi ważniejsza była siła życia niż materia; w istocie większość seowon wyglądała skromnie, niemal ubogo. Tego ducha seonbi można odnaleźć nie tylko w architekturze seowon, lecz także w jego ogrodzie. W każdym ogrodzie seowon rosło to samo drzewo: lagerstremia, zwana również „stu-dniową czerwienią”, ponieważ mawiano, że jej kwiaty pozostają czerwone przez 100 dni. Dlaczego właśnie lagerstremia? Kora tego drzewa jest tak cienka, że sprawia wrażenie niemal nieistniejącej; wnętrze drzewa jest w pełni widoczne dla wszystkich. Seonbi sadzili to drzewo, ponieważ symbolizowało ich postanowienie, by żyć równie przejrzyście i cnotliwie jak lagerstremia. Fakt, że to, co znajduje się wewnątrz drzewa, jest wyraźnie widoczne, przypominał seonbi o znaczeniu zgodności czynów i myśli. Poniższa anegdota z Dialogów konfucjańskich ilustruje postrzegany związek między lagerstremią a konfucjańskim duchem seonbi. Pewnego dnia uczeń zapytał Konfucjusza, jaka istota przenika Księgę pieśni. Konfucjusz odpowiedział: „Taka, która nie dopuszcza żadnych złych myśli”.
Konfucjanizm nie jest filozofią staroświecką ani anachroniczną. To dyscyplina, która uczy etycznej odpowiedzialności – praktyki noblesse oblige – jaką współcześni intelektualiści i przywódcy muszą posiadać, aby służyć swojemu narodowi. Duch seonbi jest wolą ochrony tej idei.
Podczas wizyty w Korei warto koniecznie zarezerwować czas, aby odwiedzić seowon i poczuć siłę oraz czystość ducha seonbi.
<Byeongsan Seowon Ryu Sung-ryonga (1542~1607), konfucjańskiego uczonego i polityka dynastii Joseon.>
* Zdjęcia dzięki uprzejmości Koreańskiej Organizacji Turystycznej oraz Administracji Dziedzictwa Kulturowego Korei.