Sanatçıların duygularını aktarırken bu kadim geleneğin gücünü, saflığını ve sürekliliğini gözler önüne seren, değerli bir Kore sanat formu.
<“Dört dost” ile kaligrafi çalışması: kâğıt, fırça, mürekkep çubuğu ve mürekkep taşı.>
Karakterler sanata dönüşür
Asya’da kişinin kendi eliyle yarattığı bir kaligrafi eserini birine sunması, sanatçının o kişiye duyduğu derin saygıyı simgeler ve kalpten gelen gerçek bir armağan olarak kabul edilir. Çünkü Asya kültürlerinde kaligrafi yalnızca el yazısına yönelik teknik bir alıştırma değil, zihni eğitme ve disipline etme eylemidir. Yazının fırçayla tasarlanıp icra edildiği görsel bir sanat formu olan Doğu kaligrafisi, Batı’daki karşılığından ayrılır. Batı kaligrafisi de harfleri estetik güzelliğin nesneleri olarak görse de, kâğıt üzerinde harfleri açık ve güzel biçimde oluşturmayı—salt sanatsal bir uğraşı—daha çok merkeze alır. Kore dâhil çeşitli Doğu ülkelerinin kaligrafisi ise karakterlerin biçimlerini ve anlamlarını kullanarak hattatın duygularını ifade eden anlamlı ve zarif bir sanat formudur. Bu nedenle tüm Asya kaligrafi eserleri, onları yaratan sanatçıların kişiliklerini açıkça yansıtır. Bu sanatı yetkinleştirmek için gereken uzun yıllara yayılan çalışma sayesinde Asya’da kaligrafi, teknik bir alıştırmadan çok daha fazlasıdır; zihinsel bir eğitim biçimidir ve bu yüzden “sözün yolu” olarak adlandırılır.
<Geleneksel Kore Hanbok’u giyen katılımcılar, Joseon Hanedanı dönemine ait devlet sınavının yeniden canlandırmasında cevaplar yazıyor.>
Her kaligrafi çalışmasının “dört dostu”: kâğıt, fırça, mürekkep çubuğu, mürekkep taşı
Kaligrafi çalışması için gerekli dört temel araç vardır: kâğıt, fırça, mürekkep çubuğu ve mürekkep taşı. Korecede “Munbangsawoo” olarak adlandırılan bu “dört dost”, modern dönem öncesi Kore evlerinin çalışma odalarında yaygın olarak bulunan nesnelerdi. Kaligrafi kâğıdı, mürekkebi emmeye ve renklerini yansıtmaya özellikle uygun olan geleneksel hanji (Kore dut kâğıdı) olmalıdır. Fırça ise düz olmalı ve aynı uzunluktaki hayvan kıllarından yapılmış keskin uçlu bir başlığa sahip olmalıdır. Kullanıldıktan sonra fırça saklanmadan önce iyice yıkanmalıdır. Mürekkep çubuğu, yakılmış ağaçlardan elde edilen is ile tutkalın karıştırılmasıyla yapılır. İyi bir mürekkep çubuğunun parçacıkları son derece ince ve sıkıdır. Mürekkep çubuğunun üzerinde ezildiği mürekkep taşı, suyu emmeyen sert bir taştan ya da yeşimden yapılmalıdır. Bu dört aracın yanı sıra kaligrafi için birkaç farklı eşya daha gerekir: mürekkep taşını ezmek için gerekli suyu tutan yeonjeok, fırçaları saklamak için boot tong, uzun ve yassı kâğıt ağırlıkları olan munjin ve fırçayı yıkamak için kullanılan pilse.
<Busan Müzesi’nde sergilenen Joseon Hanedanı dönemine ait Munbangsawoo.>
Kaligrafi: gözlerle seyredilen, kalbe kazınan bir sanat
Kaligrafi, beyaz bir sayfa üzerinde fırça ve siyah mürekkeple Çin (veya Kore) karakterlerinin yapısal güzelliğini ifade eder. Her kaligrafi eserinin estetiği kompozisyonuna bağlıdır: örneğin, noktalar ve çizgiler arasındaki denge ve oran—büyük ya da küçük, uzun ya da kısa—ve boş alanın konumlandırılması. Ayrıca yazının ritmine ve akışına—güçlü ya da zayıf, hızlı ya da yavaş—bağlı olarak hareketin güzelliği ortaya çıkar. Hattatın ruh hâlini ifade eden de bu hareket ve ondan doğan siyahın farklı tonlarıdır. Mürekkebin rengiyle yaratılan mekân estetiği, karakterlerin yerleşimi ve yazılı karakterlerin hareketindeki görkem gibi tüm bu unsurlar bir araya gelerek hattatın kişiliğinin eserde parlamasını sağlar. Kaligrafi sanatçıları eserlerinde genellikle klasik alıntıları veya iyi dilek cümlelerini ifade eder; yaratım sürecinde ise sözcükleri yalnızca kâğıda değil, kalplerine de kazırlar.
<Kore tarihinin en büyük hattatı kabul edilen Joseon Hanedanı dönemi hattatı Kim Jeong Hui’nin (1786-1856) kaligrafi eserleri.>
<Sehando (Kış Manzarası), Kim Jeong-hui, 1844, Ulusal Hazine
Geç Joseon Hanedanı’nın önde gelen bilginlerinden ve kaligrafi ustalarından biri olan Kim Jeong-hui (1786–1856), sürgünde yaşarken bile Pekin’den kitaplar temin etmeyi ve kendisine göndermeyi sürdüren öğrencisi Yi Sang-jeok’a minnettarlığının bir nişanesi olarak bu eseri yaptı.
Sehan başlığı, Konfüçyüs’ün Analektler’inden bir pasaja dayanır. Çam ve servinin kalıcı yeşilliği ancak soğuk havalar geldiğinde nasıl belirginleşirse, insanın dürüstlüğü ve sebatı da zorluk zamanlarında gerçek anlamda ortaya çıkar.
Kompozisyon son derece ölçülüdür: merkezde tek bir ev durur; iki yanında ağaçlar yer alır ve geniş boşluklarla çevrilidir. Kim, aşırı sadelik ve eksiltme, kuru fırça tekniği ve mürekkebin ince ton farklılıkları aracılığıyla kışın yalın saflığını çağrıştırır. Sehando, Kore literati resminin bir başyapıtı olarak kabul edilir.>
Hangeul kaligrafisinin sade ama güçlü güzelliği
Birkaç bin yıl boyunca geliştirilmiş çeşitli yazı stillerine sahip Çin karakter kaligrafisinin aksine, Hangeul (Kore) kaligrafisi yalnızca yaklaşık 500 yıllıktır. Görece kısa tarihine rağmen Hangeul kaligrafisi, sade ve ölçülü güzelliği ile beklenmedik gücü sayesinde birçok kaligrafi meraklısı tarafından sevilir. Hangeul kaligrafisi sürekli gelişmekte; yeni yazı tipleri ve yazım stilleri oluşturma girişimleri giderek artmaktadır. Kore’de, Namsan Hanok Köyü de dâhil olmak üzere, yabancılara yönelik kaligrafi dersleri sunan birçok yer vardır. Bu dersler, kaligrafi öğrenmeye ilgi duyan herkese açıktır; hatta Kore’de faaliyet gösteren yabancı elçilik ve şirket mensupları tarafından da yaygın olarak tercih edilir. Her yıl özellikle yabancılar için düzenlenen çeşitli kaligrafi yarışmaları da bulunmaktadır.
<Hangeul’un mucidi Büyük Kral Sejong tarafından bestelenen bir şarkının ilk basılı nüshası.>
* Fotoğraflar Kore Ulusal Müzesi, Kore Turizm Organizasyonu ve Kore Kültürel Miras İdaresi’nin izniyle kullanılmıştır.