Görsel anlatımı zengin olan, geleneksel Kore evlerine özgün ve renkli desenler işleme geleneği, zarif bir sanat formu içinde huzur ve istikrarı simgeler.
<Weoljeongsa Tapınağı’ndaki Daeungjeon’un (ana Buda salonu) dancheong süslemesi.>
Anlam ve amaçla dolu renkler ve desenler
Kelime anlamı “kırmızı ve yeşil” olan dancheong, geleneksel Kore ahşap yapılarının duvarlarında, sütunlarında ve saçaklarında görülen güzel beş renkli desenleri ifade eder. Dancheong yalnızca dekoratif bir işleve sahip değildi; aynı zamanda yapının ahşabını rüzgâr, yağmur ve haşerelerin yol açtığı çürümeye karşı koruyarak koruyucu bir rol de üstlenirdi. Canlı ve parlak renklerin ayrıca yapıyı kötü ruhlardan koruduğuna ve içinde yaşayan kişinin otoritesini vurguladığına inanılırdı.
<Beopjusa Tapınağı’ndaki dancheong ve Buda heykeli birlikte benzersiz ve güzel bir uyum yaratır.>
Dancheong’un tarihi, dinî ritüeller sırasında tören sunaklarını veya töreni yöneten rahiplerin yüzlerini süsleme geleneğinden doğarak tarih öncesi çağlara kadar uzanır. Dancheong izlerine Goguryeo’ya (Kore’nin antik Üç Krallığı’ndan biri) ait mezar duvar resimlerinde ve eski tapınak alanlarında rastlanabilir. Goryeo’ya seyahat eden Çin Song Hanedanı’ndan bir elçi, “Saray yapılarının korkulukları kırmızı lake ve bronzla süslenmiştir; dancheong ise görkemli ve ihtişamlıdır.” diye kaydetmiştir.
<Goguryeo Krallığı’na (MÖ 37-MS 668) ait Ssangyongchong mezarındaki tavan resmi.>
Renklerin, tasarımın ve zengin sembolizmin dünyası
Dancheong beş temel renkten oluşur: mavi, kırmızı, siyah, beyaz ve sarı. Bir araya getirilerek sayısız başka renk oluşturabilen bu temel renkler, geleneksel beş unsur kuramıyla ilişkilidir. Beş unsur içinde mavi doğuyu, ejderhayı, ilkbaharı ve ahşap unsurunu temsil eder; kırmızı güneyi, kuşları, yazı ve ateşi ifade eder; beyaz batıyı, kaplanı, sonbaharı ve altını simgeler; siyah kuzeyi, hyeonmu’yu (yarı kaplumbağa yarı yılan olan hayalî bir hayvan), kışı ve suyu karakterize eder; sarı ise merkezi, mevsimler arasındaki dönemleri ve yeryüzünü temsil eder. Beş unsur kuramının dancheong’a dâhil edilmesi, eski Korelilerin hem bu dünyada istikrar ve huzura hem de ödüllendirici bir ahiret hayatına duyduğu arzuyu somutlaştırır.
<Dancheong, bir kraliyet sarayı yapısının saçaklarını süsler.>
<Joseon Hanedanı’nın beş büyük sarayından biri olan Changdeokgung Sarayı’nın dancheong süslemesi.>
Sembolizm bakımından zengin, çok sayıda karmaşık dancheong deseni vardır. Geometrik desenler arasında daire, kare, üçgen, kafes, Budist sembolü (卍) ve düz çizgi yer alır. Arabesk desenler; kuru hanımeli, üzüm, üçgül, krizantem ve bosang (hayalî Budist çiçeği) asma biçimlerini içerir. Doğadan alınan desenlerde güneş, ay, yıldızlar, bulutlar, kayalar, dağlar ve akarsular öne çıkar. Bitki desenlerinde bambu ağaçları, çam ağaçları ve kiraz çiçekleri kullanılır. Çiçek desenleri ise lotus çiçekleri, krizantemler, orkideler, şakayıklar ve narları kapsar. Hayvan desenleri arasında istiridyeler, kelebekler, böcekler, kuşlar, balıklar ve kara hayvanları bulunur. Dinî desenlerde ateş, tanrılar, münzeviler, On İki Yer Dalı, ejderhalar, anka kuşları, filler, kırlangıçlar, aslanlar, kaplanlar, bodhisattvalar ve kutsal figürler (en yaygın olarak Buda) yer alır. Uğur getirdiğine inanılan desenler; sağlık ve huzur, mutluluk, 10 uzun ömür canlısı, Budist sembolü (卍), uzun ömür ve zenginlik ile zenginlik ve iyi talih anlamına gelen Çince karakterleri içerir. Balıkçılık, avcılık, çiftçilik, savaş, dans, müzik aleti çalma ve ziyafet sahneleri gibi gündelik yaşamı betimleyen desenler de vardır. Her desen, ait olduğu döneme ve işlendiği yapının amacı ile otoritesine göre farklılık gösterir.
<Daewoongjeon’un (tapınağın ana Buda salonu) tavanına yerleştirilmiş ejderhalar.>
<Çeşitli desenleri bünyesinde barındıran karmaşık dancheong süslemeleri.>
Dancheong’un yeniden doğuşu
Binlerce yıl boyunca Kore evlerini koruyan ve iyi talih dileklerini simgeleyen dancheong’u bugün bulmak artık zordur; çünkü günümüzde Koreliler evlerinin sütunlarına veya tavanlarına dancheong işlememektedir. Ancak bu, dancheong’un tamamen ortadan kaybolduğu anlamına gelmez. Modern sanatçılar ve tasarımcılar dancheong’u yeniden ele alıp canlandırmakta, onu yeni sanat eserleri ve el işlerine ilham kaynağı olarak kullanmaktadır. Güçlü ana renklerin yarattığı uyumdan doğan ilksel ve saf güzellik ile dancheong’un geometrik desenlerinin uyandırdığı modern atmosfer; yalnızca resimde değil, giyimde, sahnede, mimaride ve mobilyada da yeniden değerlendirilmekte ve keşfedilmektedir.
<Özenli dancheong desenleriyle süslenmiş geleneksel bir davul (solda). Asimetrik desenlerin zarif güzelliğiyle bezenmiş bir bojagi (sağda). “Bojagi” kelimesi, nesneleri sarmak, masa Amerikan servisi olarak kullanmak veya değerli eşyaları örtmek için kullanılan kare biçimli kumaşı tanımlayan genel bir terimdir.>
* Fotoğraflar Kore Turizm Organizasyonu ve Kore Kültürel Miras İdaresi’nin izniyle kullanılmıştır.