Kore maskesi, geleneğin anlamını bünyesinde taşırken takana tam bir kendini ifade etme ve özgürleşme imkânı sunan, benzersiz ve ikili bir semboldür.
<Çeşitli Kore maskeleri.>
<Andong hahoetal, yüzyıllar boyunca Kore köylerini koruduğuna inanılan kutsal bir hazinedir ve Kore kültürünün en temsilî imgelerinden biridir.>
Tal: Yeryüzüne inen tanrıların yüzü
"Tal", Korecede "maske" anlamına gelir. Eski Koreliler için tal, tanrıların (ya da belirli bir tanrının) kutsal bir sembolüydü. Bu nedenle özellikle değerli görülür, saygıyla anılır ve her zaman yaşam alanlarından belirli bir mesafede muhafaza edilirdi. Aynı zamanda talın hastalıkları ve tehlikeleri uzaklaştırma gücüne sahip olduğuna inanılırdı. Maske gösterilerinde yer alan şarkı ve danslar, köyde barış ve refahın sürmesi, insanların tehlike ve hastalıklardan korunması için tanrılara dua etme geleneğinden doğmuştur.
<Joseon Hanedanı dönemine ait bangsangsitalın, kraliyet törenlerinde kötü ruhları uzaklaştırdığına inanılırdı.>
Şarkı söyleyen ve dans eden maskeler
Uygarlık geliştikçe maskeler, şamanizmde kullanılan kutsal nesneler olmaktan çıkarak yavaş yavaş eğlence ve sanat biçimlerine dönüştü. On beşinci yüzyıla gelindiğinde, maskenin festivallerde coşku ve eğlence yaratan bir unsur olarak algılanışı daha da yerleşti. İşlevdeki bu değişim, talchum ("maske dansı") ve talnori’nin ("maske oyunu") doğmasına yol açtı. Her ikisi de kırsal tiyatronun özgün biçimleri olarak gelişti; içerik ve yaklaşım bakımından bölgelere göre ilginç ve dikkate değer farklılıklar gösterdi. Hwanghae Eyaleti’nin Haeseo talchum’u, Gyeonggi Eyaleti’nin Sandae nori’si, Nakdong Nehri çevresindeki Ogwangdae nori ve Deul nori ile Hamgyeong Eyaleti’nin Sajatal nori’si de dahil olmak üzere Kore’nin bu olağanüstü ve ayırt edici maskeleri ile maske dansları, şenlikli ve coşkulu sunumlarıyla dünya çapında tanınır. Bir kişi maskeyi taktığında — kadın ya da erkek, genç ya da yaşlı, soylu ya da halktan biri olsun — herkes toplumsal gelenek ve sınırlamalardan özgürleşir. Kore maskesinin görünüşü de geleneksel kalıpların dışına çıkar. Buna rağmen herkes, maskede kendisiyle özdeşleştirebileceği bir yan bulmayı başarır. Bu yönüyle maske, gerçekten de kalbin gizli arzularının yüzüdür.
<Gyeonggi Eyaleti’nden Songpa Sandae nori.>
<Songpa Sandae nori’de bir hekim, hastasına akupunktur iğnesi uygular.>
Kore maskeleri, bazılarına kaba görünebilecek ölçüde grotesk ve canlı renklidir. Abartılı gözler, burun ve ağız, maskeye gelişigüzel iliştirilmiş izlenimi verir. Burun çoğu zaman küt, gözler sert biçimde yukarı doğru çekik, ağız ise geniş ve belirgin şekilde eğridir. Maskeler, karakterin bireysel kişiliğini ve toplumsal sınıfını, ayrıca yaşını ve cinsiyetini temsil eden canlı ana renklerle boyanır. Örneğin yaşlı bir karakterin maskesi siyah ve koyudur; genç bir karakterinki kırmızı ve parlaktır; genç bir kadın karakterinki ise beyazdır. Kişilik açısından kırmızı ve koyu renkli bir maske pervasızlığı ve saldırganlığı; sarı ya da açık renkli bir maske aptallığı ve yetersizliği; siyah ya da koyu renkli bir maske ise kaygılı, toplumsal olarak dışlanmış bir karakteri simgeler. Bir karakterin ikiyüzlülüğünü göstermek için maskeler bazen yarı kırmızı, yarı beyaz boyanır.
Kore maskelerinin ifade gücü ve anlattıkları hikâyeler sizi etkilediyse, bu anlatıları hayata taşıyan el yapımı geleneksel maske koleksiyonumuzu keşfedin.
Otantik Kore Maskelerini Keşfedin
<Hwanghae Eyaleti’nin Haeseo talchum türlerinden biri olan Gangnyeong talchum.>
<Gangnyeong talchum’da yaşlı bir karı koca kavga sahnesini canlandırır.>
Talchum: Başkasının yüzünü takarak dünyayla alay etmek
Oyuncuların grotesk maskeler taktığı, bedenlerini kendi ritimlerine göre hareket ettirdiği, içlerinden geldiği gibi dünyaya seslendiği ve içlerinde hapsolmuş arzuları ile bastırılmış öfkelerini serbest bıraktığı canlı bir festival—Kore maske dansını en doğru biçimde böyle tanımlamak mümkündür.
<Hwanghae Eyaleti’nin Haeseo talchum türlerinden biri olan Bongsan talchum.>
Bongsan talchum, Kore’nin en temsilî maske danslarından biridir. Yedi perdeden oluşan Bongsan talchum; dans, müzik ve dramatik diyaloglardan oluşan bir açık hava oyunudur (Korecede "madanggeuk"). Madanggeuk’ta sahne ile oyuna özgürce dahil olan seyirciler arasında belirgin bir ayrım yoktur. Seyirci ile oyuncular arasındaki bu sınırsız etkileşim, madanggeuk’u hem Kore’de hem de dünyada son derece özgün bir geleneksel sahne sanatı hâline getirir. Bongsan talchum’un baş karakteri, yangban (üst sınıf) bir ailenin hizmetkârı olan Malttugi’dir. Gösteri boyunca yangban sınıfı, yoldan çıkmış Budist keşişler ve zorba, ataerkil erkekler alaya alınır ve hicvedilir; böylece halk sınıfının çektiği sıkıntılar ve direniş iradesi dile getirilir. Bunlar, "gerçek" hayatta ifade etmeleri zor — hatta imkânsız — olan düşüncelerdir.
<Bongsan talchum’da bir keşiş aslanla dans eder. Buda, dinden dönen keşişi cezalandırmak için bir aslan gönderir; keşiş günahından tövbe eder ve aslanla dans eder.>
Maske dansı, halk için gerçek anlamda bir festivaldir; bastırılmış arzuların ve tutkuların korku ya da utanç olmadan sergilenebildiği bir alandır. Karakterler, yönetici sınıfın ikiyüzlülüğünü ve aptallığını alaya alıp hicveder; yeni bir dünya ve daha iyi bir gelecek için dua eder. Kore maskesi, hem kişinin kendi yüzü hem de geleceğe dair umutlarımızın bir temsili olarak düşünülebilir.
<Bongsan talchum, sıradan halkın mizahını ve hiciv dolu bakış açısını ifade eder.>
<Chwibari karakteri, Bongsan talchum’da gelinine bakar.>
<Bune (cilveli kadın), Hahoe Byeolsingut Nori’de yangban (aristokrat) ile dans eder.>
<Hahoe Byeolsingut Nori’de yozlaşmış keşişler hicvedilir.>
<Genç bir şaman olan Somu, Bongsan talchum’da dans ediyor.>
<Bir zanaatkâr Cheoyong maskeleri yapıyor.>
* Fotoğraflar Kore Turizm Organizasyonu ve Kore Kültürel Miras İdaresi’nin izniyle kullanılmıştır.