Geleneksel Kore Tıbbı – bedeni iyileştirmenin kadim sanatı ve bilimi

Yüzyıllar önce ortaya çıkan geleneksel Kore tıbbı, yalnızca bir hastalığı veya rahatsızlığı iyileştirmekle kalmayıp tüm bedeni bütüncül olarak ele alan kadim bir şifa uygulamasıdır.

<Geleneksel Kore tıbbı doktoru bir hastaya akupunktur iğneleri uygular.>

İğneler: Korku ve şifa araçları

Küçük bir çocuk mızmızlandığında, Koreli büyükbabaların “Mızmızlanmaya devam edersen doktor sana iğne yapar!” demesi onu hemen susturmaya yeter. Aslında çıplak cilde yalnızca bir değil, onlarca akupunktur iğnesinin batırılması düşüncesi bile, yalnızca küçük çocuklarda değil, birçok kişide büyük bir korku uyandırır; bu da akupunkturun Korelilerin günlük yaşamına ne kadar derinden yerleştiğinin bir göstergesidir. Korecede “chim” olarak adlandırılan akupunktur, geleneksel Kore tıbbının çeşitli tedavi yöntemlerinden biridir.

<Kore Ulusal Müzesi’nde insan bedeni üzerindeki akupunktur noktalarını gösteren bir diyagram.>

Geleneksel Kore tıbbı: Doğu felsefesinin bir derlemesi

Antik çağlardan beri varlığını sürdüren geleneksel Kore tıbbı, Doğu felsefesine dayanır ve Çin ile Japonya gibi Çince karakterler kullanan ülkeler arasındaki tıbbi etkileşimler yoluyla gelişmiştir. Geleneksel Kore tıbbında insan bedeni, küçük bir evren olarak görülür. Bedenin fizyolojisi ve patolojisine ilişkin ilkeler, tedavi yöntemleri ve ilaçlar; evrenin işleyiş ilkesi olarak yin ve yang kavramına dayanan yin-yang ve beş element teorisiyle açıklanır. Bu nedenle hastalıklar yalnızca yerel olarak tedavi edilip iyileştirilmez; aksine, tüm bedendeki bir anormalliğin veya değişimin sonucu olarak değerlendirilir ve bu yüzden bütüncül biçimde ele alınır.

<Yi Hwang’ın “Bilge Öğrenimi Üzerine On Diyagram” adlı eserindeki “Taegukdo” (Büyük Yüce’nin Diyagramı). Bu diyagram, insan bedenini evrenin küçük bir modeli olarak açıklar.>

<Kore geleneksel tıp kliniğinde reçete edilen bitkisel ilaç.>

Geleneksel Kore tıbbı, bedeni diseksiyon, deney veya analiz yoluyla anlamaya çalışmaz; bunun yerine bir hastalığı ya da rahatsızlığı teşhis etmek için doğal bedensel işlevleri ortaya çıktıkları hâliyle gözlemler. En küçük rahatsızlığın nedenini bile yerel bir etkenle sınırlamaz; durumun sebebini bulmak için tüm bedeni inceler. Cerrahi veya başka bir invaziv işlem uygulamak yerine bedensel dengesizliği düzelterek doğal iyileşme yaklaşımını benimser. Başka bir deyişle, Kore tıbbı yalnızca hastalığın ortaya çıkardığı belirtileri tedavi etmekle yetinmez; nedenini keşfetmeye çalışır ve bu neden daha sonra ortadan kaldırılır ya da iyileştirilir. Bu nedenle geleneksel Kore tıbbının ilkelerini ve felsefesini tek bir kelime ya da cümleyle özetlemek ya da onu gerçekten mantıksal olarak kavramak neredeyse imkânsızdır. Geleneksel Kore tıbbını anlamanın çok daha hızlı ve kolay bir yolu, ünlü Kore dizisi Daejanggeum’u (Saraydaki Mücevher) izlemek olabilir. 300 yıl önce yaşamış geleneksel Kore tıbbı alanında bir kadın saray hekiminin hayatını konu alan Daejanggeum, geleneksel Kore tıbbı hekimlerinin yaşamına dair mükemmel ve popüler bir başvuru kaynağıdır; Kore tıbbının teorileri ve tedavi yöntemleri hakkında daha derin bir anlayış kazanma fırsatı sunar.

<Heo Jun, Joseon Hanedanlığı döneminin en büyük geleneksel Kore tıbbı bilginidir. Resimde, Heo Jun tarafından kaleme alınan ve bugün hâlâ başvurulan, Doğu tıbbının yaşayan bir hazine sandığı niteliğindeki Dongui Bogam (Doğu Tıbbının İlkeleri ve Uygulamaları) gösterilmektedir.>

Sasang anayasal tıbbı: Benim yapı tipim nedir?

Geleneksel Kore tıbbı, kendine özgü bir sistem doğrultusunda birkaç bin yıl içinde gelişmiştir. Joseon Hanedanlığı döneminde, Çin halkının jeolojik özellikleri, iklimi ve yaşam alışkanlıkları temel alınarak şekillenen Çin tıbbının Korelilere uygulanması uygun görülmemiştir. Bu nedenle Kore iklimine ve Korelilerin yaşam biçimine uyarlanmış bir tıp anlayışı geliştirilmiş ve incelenmiştir. Bunun sonucunda geleneksel Kore tıbbı önemli ölçüde ilerlemiştir. On dokuzuncu yüzyılda yetenekli bilgin Yi Je-ma, “anayasal tıp” anlayışıyla yeni bir ufuk açmıştır: Aynı hastalık için uygulanacak tedavi yöntemlerinin her bir hastanın bireysel yapısına göre uyarlanması gerektiği felsefesi.

<Sasang tıbbı çalışmalarının kurucusu, Joseon dönemi geleneksel Kore tıbbı âlimi Yi Je-ma.>

Bünye tıbbı, insan bedensel yapılarını dört tipe ayırır: Taeum-in (büyük yin), Taeyang-in (büyük yang), Soeum-in (küçük yin) ve Soyang-in (küçük yang). Kişinin bünyesi, vücut organlarının büyüklüğüne ve güçlü ya da zayıf oluşuna bağlı olarak doğuştan belirlenir ve yaşamı boyunca aynı kalır. Bu nedenle bünye tipine bağlı olarak kişilik, hareket tarzı, beslenme alışkanlıkları, psikoloji, verimlilik ve çevreye uyum açısından belirgin farklılıklar görülür. Dengeli ve sağlıklı bir yaşam tarzı için kişi, bünyesine en uygun yaşam alanını, besinleri, çevreyi ve mesleği seçmelidir. Ayrıca aynı rahatsızlık söz konusu olsa bile tedavi yöntemleri ve reçete edilen ilaçlar kişinin bünyesine göre farklılık gösterir. Bünye tıbbı; kişisel hijyen, beslenme, günlük sağlık ve koruyucu hekimlik alanlarına da uygulanarak kendine özgü bir bünye fizyolojisi ve patolojisinin oluşmasını sağlamıştır. Yi Je-ma’nın, Batı tıbbındaki kan grubu ve bünye sınıflandırma sistemlerinden bile önce geliştirdiği bünye tıbbı, dünyada türünün ilk örneği olmuş ve bu yönüyle Kore tıbbının gururu kabul edilmiştir. Aşağıdaki tablo, bünye tıbbına ilişkin kısa bir özet sunar. Kişinin bünyesini doğru biçimde anlaması, geleneksel Kore tıbbı doktoru tarafından yapılacak profesyonel bir tanıyla mümkün olsa da tablo, en azından bünye tipi hakkında genel bir fikir edinmenin keyifli bir yoludur.

* Fotoğraflar Kore Kültürü Ansiklopedisi, Kore Turizm Organizasyonu ve Kore Kültürel Miras İdaresi’nin izniyle kullanılmıştır.