Giàu tính hình tượng, nghệ thuật cổ xưa vẽ những hoa văn độc đáo và rực rỡ trên các ngôi nhà truyền thống Hàn Quốc là biểu trưng cho sự bình an và ổn định trong một hình thức nghệ thuật tinh xảo.
<Dancheong tại Daeungjeon (chính điện thờ Phật) của chùa Weoljeongsa.>
Màu sắc và hoa văn giàu ý nghĩa, mang đậm mục đích
Dancheong, theo nghĩa đen là “đỏ và xanh”, chỉ những hoa văn ngũ sắc tuyệt đẹp được tìm thấy trên tường, cột và mái hiên của các công trình gỗ truyền thống Hàn Quốc. Dancheong không chỉ có chức năng trang trí mà còn có tác dụng bảo vệ, gìn giữ phần gỗ của công trình khỏi mục nát do gió, mưa và côn trùng gây hại. Những gam màu tươi sáng, rực rỡ còn được tin là có khả năng bảo vệ công trình khỏi tà ma và nhấn mạnh uy quyền của người cư ngụ.
<Dancheong và tượng Phật tại chùa Beopjusa cùng tạo nên một sự hòa hợp độc đáo và tuyệt đẹp.>
Lịch sử của dancheong có từ thời tiền sử, bắt nguồn từ tập tục trang trí bàn thờ nghi lễ hoặc khuôn mặt của các tư tế chủ lễ trong những nghi thức tôn giáo. Dấu tích của dancheong có thể được tìm thấy trên các bích họa trong lăng mộ thời Goguryeo (một trong Tam Quốc cổ đại của Hàn Quốc) và tại những di tích chùa cổ. Một sứ thần triều Tống của Trung Hoa từng đến Goryeo đã ghi lại: “Lan can của các công trình cung đình được trang trí bằng sơn đỏ và đồng, còn dancheong thì uy nghi và lộng lẫy.”
<Bức vẽ trên trần trong lăng mộ Ssangyongchong của vương quốc Goguryeo (37 TCN–668 SCN).>
Một thế giới của sắc màu, hoa văn và biểu tượng phong phú
Dancheong gồm năm màu cơ bản: xanh lam, đỏ, đen, trắng và vàng. Những màu cơ bản này, có thể pha trộn với nhau để tạo nên vô số sắc thái khác, liên quan đến thuyết ngũ hành truyền thống. Xanh lam tượng trưng cho phương Đông, rồng, mùa xuân và hành Mộc trong ngũ hành; đỏ biểu thị phương Nam, chim, mùa hè và hành Hỏa; trắng tượng trưng cho phương Tây, hổ, mùa thu và hành Kim; đen đại diện cho phương Bắc, hyeonmu (linh vật tưởng tượng nửa rùa nửa rắn), mùa đông và hành Thủy; còn vàng tượng trưng cho trung tâm, các giai đoạn chuyển mùa và hành Thổ. Việc đưa thuyết ngũ hành vào dancheong thể hiện sâu sắc khát vọng của người Hàn cổ về sự ổn định, bình an trong đời sống hiện tại cũng như một kiếp sau viên mãn.
<Dancheong trang trí mái hiên của một công trình trong hoàng cung.>
<Dancheong tại cung Changdeokgung, một trong năm cung điện lớn của triều đại Joseon.>
Có rất nhiều loại hoa văn dancheong tinh xảo, tất cả đều giàu tính biểu tượng. Hoa văn hình học gồm hình tròn, hình vuông, hình tam giác, ô lưới, biểu tượng Phật giáo (卍) và đường thẳng. Hoa văn arabesque gồm các dạng dây leo của kim ngân khô, nho, hồ chi thảo, hoa cúc và bosang (loài hoa Phật giáo trong tưởng tượng). Hoa văn lấy cảm hứng từ thiên nhiên thể hiện mặt trời, mặt trăng, các vì sao, mây, đá, núi non và sông suối. Hoa văn thực vật gồm tre, thông và hoa anh đào. Hoa văn hoa lá gồm hoa sen, hoa cúc, hoa lan, hoa mẫu đơn và quả lựu. Hoa văn động vật gồm sò, bướm, côn trùng, chim, cá và thú trên cạn. Hoa văn tôn giáo bao gồm lửa, các vị thần, ẩn sĩ, Thập nhị Địa chi, rồng, phượng hoàng, voi, chim én, sư tử, hổ, Bồ Tát và các nhân vật linh thiêng (phổ biến nhất là Đức Phật). Hoa văn cát tường gồm các chữ Hán biểu thị sức khỏe và bình an, hạnh phúc, 10 sinh vật trường thọ, biểu tượng Phật giáo (卍), trường thọ và phú quý, cũng như tài lộc và may mắn. Ngoài ra còn có các hoa văn mô tả đời sống thường nhật như đánh cá, săn bắn, làm nông, chiến tranh, múa, chơi nhạc cụ và cảnh yến tiệc. Mỗi hoa văn thay đổi tùy theo thời đại, mục đích và uy quyền của công trình mà nó được vẽ lên.
<Những hình rồng gắn trên trần Daewoongjeon (chính điện thờ Phật của chùa).>
<Dancheong tinh xảo hội tụ nhiều kiểu hoa văn khác nhau.>
Sự tái sinh của dancheong
Dancheong, từng bảo vệ những ngôi nhà Hàn Quốc suốt hàng thiên niên kỷ và tượng trưng cho những lời cầu chúc may mắn, nay đã trở nên khó tìm thấy, bởi người Hàn Quốc hiện đại không còn vẽ dancheong trên cột hoặc trần nhà của họ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là dancheong đã hoàn toàn biến mất. Các nghệ sĩ và nhà thiết kế đương đại đang tìm về và hồi sinh dancheong, lấy đó làm nguồn cảm hứng cho những tác phẩm nghệ thuật và thủ công mỹ nghệ mới. Vẻ đẹp nguyên sơ, thuần khiết toát lên từ sự hòa hợp giữa những gam màu cơ bản mạnh mẽ, cùng bầu không khí hiện đại được gợi mở bởi các hoa văn hình học của dancheong, đang được đánh giá lại và khám phá lại không chỉ trong hội họa mà còn trong trang phục, sân khấu, kiến trúc và nội thất.
<Một chiếc trống truyền thống (bên trái) được trang trí bằng các hoa văn dancheong cầu kỳ. Một tấm bojagi (bên phải) được điểm tô bằng vẻ đẹp tinh tế của những họa tiết bất đối xứng. “Bojagi” là thuật ngữ chung dùng để chỉ loại vải vuông dùng để gói đồ vật, làm tấm lót bàn hoặc che phủ các vật quý giá.>
* Ảnh do Tổng cục Du lịch Hàn Quốc và Cục Di sản Văn hóa Hàn Quốc cung cấp.