Những công trình kỳ diệu và tuyệt đẹp này, được cho là lưu giữ xá lợi thân thể của Đức Phật, là minh chứng cho sức mạnh và sự trường tồn của Phật giáo.
<Tháp Dabotap và tháp ba tầng Seokgatap tại chùa Bulguksa ở Gyeongju.>
Tháp: Nơi an nghỉ vĩnh hằng của thân thể Đức Phật
Tháp, trong tiếng Hàn gọi là “tap”, được xem là phần mộ của Đức Phật và là công trình thường thấy tại các ngôi chùa Phật giáo. Ban đầu, tháp được xây dựng để bảo tồn xá lợi, tức những phần còn lại của thân thể sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni hỏa táng và nhập Niết-bàn. Theo thời gian, chức năng của tháp dần thay đổi: từ nơi lưu giữ các phần thân thể thực sự của Đức Phật trở thành một hình tượng được tin là biểu trưng cho Đức Phật và là địa điểm thờ phụng. Ngôi tháp đầu tiên được xây ở Ấn Độ có dạng như một ngôi mộ bán cầu. Ở các thời kỳ sau, một nền lát phẳng gọi là bệ tháp được thêm vào phần chân để nâng đỡ, và một sangryun, tức vật trang trí bằng kim loại hình trụ dài, được đặt trên đỉnh tháp. Lan can đá được bổ sung bao quanh công trình với những họa tiết chạm khắc tinh xảo, tạo nên hình dáng tháp quen thuộc nhất ngày nay. Khi Phật giáo du nhập vào Trung Quốc, dạng mộ bán cầu kiểu Ấn Độ được thay thế bằng tháp có hình dáng như lầu gỗ. Kiểu tháp gỗ này sau đó truyền sang Hàn Quốc và vẫn rất phổ biến trong thời kỳ Tam Quốc. Sau thế kỷ 8, tháp đá trở nên thịnh hành.
<Mô phỏng tháp gỗ chín tầng tại chùa Hwangnyongsa. Được xây dựng dưới triều vua Jinheung của Silla vào thế kỷ 6, công trình đã bị thiêu rụi trong cuộc xâm lược của Mông Cổ vào triều đại Goryeo (năm 1238 sau Công nguyên).>
<Palsangjeon (Điện Bát Tướng): tháp gỗ năm tầng từ triều đại Joseon (năm 1605 sau Công nguyên) tại chùa Beopjusa. Đây là tháp gỗ duy nhất còn lại ở Hàn Quốc có chứa “Palsang”, loạt tranh tường mô tả tám giai đoạn trong cuộc đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.>
Hàn Quốc: Vùng đất của những ngôi tháp đá
Trải qua một quá trình phát triển vô cùng phức tạp từ Ấn Độ qua Trung Á đến Trung Quốc, lịch sử tháp Hàn Quốc không thể được lý giải một cách đơn giản. So với tháp gạch của Trung Quốc và tháp gỗ của Nhật Bản, Hàn Quốc đã sử dụng nguồn đá granite chất lượng cao dồi dào làm vật liệu chủ đạo cho các ngôi tháp của mình. Hiện nay, Hàn Quốc có hơn 1.000 ngôi tháp đã được đăng ký. Trong số đó, Seokgatap và Dabotap trong khuôn viên chùa Bulguksa là nổi tiếng nhất, đồng thời gắn liền với một trong những truyền thuyết buồn nhất.
Asadal là một thợ đá kiệt xuất của Baekje, được đưa đến Silla để xây dựng Dabotap và Seokgatap. Sau nhiều năm không nhận được tin tức của chồng, người vợ trẻ của Asadal đã đến Seorabeol để tìm ông. Tuy nhiên, bà bị ngăn không cho vào chùa Bulguksa do quy định phụ nữ không được vào trong cho đến khi các ngôi tháp hoàn thành. Thương cảm cho người phụ nữ lang thang quanh khuôn viên chùa, một vị tăng nói với vợ Asadal rằng khi tháp hoàn tất, bà sẽ có thể nhìn thấy bóng tháp in trên mặt ao. Thế nhưng, trên mặt ao lại không hề thấy bóng tháp. Khi nghe tin đồn rằng Asadal định kết hôn với một công chúa Silla, người vợ đã gieo mình xuống ao và chết đuối. Đến khi Asadal hoàn thành tháp và chạy đến ao, vợ ông đã qua đời. Trong nước mắt, Asadal khắc hình vợ mình lên một tảng đá trước khi trở về quê nhà Baekje. Về sau, Seokgatap được gọi là “Tháp Không Bóng” vì bóng của nó không hiện trên mặt ao, còn ao nơi vợ Asadal gieo mình được đặt tên là “Ao Bóng”.
<Seokgatap, nằm ở phía tây sân trước chính điện chùa Bulguksa, cùng sangryun của tháp.>
Seokgatap: Nguyên mẫu của tháp Hàn Quốc và sự thể hiện thuần khiết lý tưởng Phật giáo
Dabotap và Seokgatap đều được xây dựng để tán dương Đức Phật theo kinh điển Phật giáo. Truyền tích kể rằng Dabo, một vị Phật đã đạt giác ngộ, đã hiện lên dưới hình tướng của ngôi tháp để tán dương bài thuyết pháp Kinh Pháp Hoa của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Sau khi lơ lửng giữa không trung để ca ngợi Đức Thích Ca, hai vị Phật cùng ngồi bên nhau trong tháp.
Seokgatap, hoàn thành vào năm đầu triều vua Gyeongdeok của Silla (năm 742 sau Công nguyên), là một tháp đá điển hình gồm bệ tháp hai tầng, nâng đỡ thân tháp ba tầng và sangryun ở đỉnh. Tháp cao 10,4 mét.
Sau khi hoàn thành, tháp đá này được bảo tồn tương đối nguyên vẹn cho đến khi bị một kẻ trộm mộ phá hoại vào tháng 9 năm 1966. Tháng 10 cùng năm, việc tháo dỡ phần thân chính của tháp bắt đầu, và công tác phục dựng hoàn tất vào tháng 12 năm 1966. Trong quá trình này, nhiều thánh vật, bao gồm xá lợi, được tìm thấy bên trong tầng thứ hai của thân tháp, cùng với Mugujeonggwang Đại Đà-la-ni Kinh, một bộ kinh Phật nổi tiếng được công nhận là tài liệu in mộc bản cổ nhất thế giới.
<Mugujeonggwang Đại Đà-la-ni Kinh được phát hiện trong quá trình trùng tu Seokgatap.>
Không bị chi phối bởi các trang trí điêu khắc ở phần bệ hay thân, Seokgatap mang vẻ đẹp giản dị mà uy nghi. Nhờ sự cân đối hài hòa giữa từng bộ phận, tháp toát lên cảm giác vững chãi và ổn định. Phát triển từ hình thức tháp gỗ truyền thống của Silla sơ kỳ, Seokgatap đã trở thành nguyên mẫu của tháp Hàn Quốc. Phần lớn các tháp đá Hàn Quốc được xây dựng về sau đều dựa trên thiết kế của Seokgatap.
<Tháp đá ba tầng tại di tích chùa Gameunsa, được xây dựng vào thời kỳ Silla Thống Nhất, thế kỷ 7.>
Dabotap: Đỉnh cao của tháp Hàn Quốc qua sự vượt thoát khỏi quy chuẩn truyền thống
Được xây dựng vào năm 742 sau Công nguyên cùng với Seokgatap, Dabotap có cấu trúc khác biệt rõ rệt so với dạng tháp Silla điển hình gồm bệ hai tầng và thân tháp ba tầng, và được đánh giá là ví dụ xuất sắc nhất của loại tháp dị hình. Có nhiều giả thuyết về số tầng của Dabotap, với các ước đoán dao động từ hai đến bốn tầng. Sự khó khăn trong việc xác định con số chính xác xuất phát từ các cách tính khác nhau, khi phần lan can vuông và bát giác của các mái đá hình vuông và bát giác được xem là những tầng riêng biệt. Phần bệ gồm một mặt bằng hình vuông, tạo thành hình “ 亞- ” với các bậc thang ở cả bốn phía. Người ta cho rằng mỗi lối bậc thang từng có lan can riêng, với bốn tượng sư tử đặt ở các góc của phiến đá phẳng trên đỉnh mỗi dãy bậc. Tuy nhiên, trong quá trình tháo dỡ và trùng tu do chính quyền thực dân Nhật Bản thực hiện năm 1925, xá lợi và hiện vật bên trong thân tháp cùng ba trong số các tượng sư tử đã biến mất. Một tượng sư tử hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Anh ở London, trong khi tung tích hai tượng sư tử còn lại vẫn chưa rõ. Hiện tại, chỉ còn một tượng sư tử ở Dabotap.
<Dabotap nằm ở phía đông sân trước chính điện của chùa.>
Sau khi xây dựng, Dabotap được truyền qua nhiều thế hệ mà không chịu hư hại đáng kể hay thay đổi bên ngoài lớn. Dù nằm song song với Seokgatap để tạo thành một cặp tháp, công trình này sở hữu cấu trúc hết sức độc đáo. Vì vậy, tuy hai tháp không hoàn toàn đối xứng, chiều rộng bệ và chiều cao thân tương đồng của chúng lại tạo nên một hình thức “đối xứng” đặc biệt. Bốn dãy bậc ở mỗi phía bệ Dabotap, các lan can hình vuông và bát giác, cùng gian phòng ở phần sâu nhất của thân tháp đều được cho là những mô tả hiện thực về các đặc điểm của Tháp Thất Bảo được nhắc đến trong Kinh Pháp Hoa. Vì thế, Dabotap có ý nghĩa không chỉ ở vai trò tái hiện cuộc gặp giữa Phật Dabo và Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, mà còn ở việc thể hiện hoàn hảo nội dung kinh điển trong thực tại như một tác phẩm kiến trúc độc nhất. Công trình cũng được xem là đỉnh cao của nghệ thuật đá thời kỳ Silla Thống Nhất nhờ vẻ đẹp điêu khắc và mỹ thuật của mình.
<Seokgatap và Dabotap phủ tuyết, đối diện nhau.>
Sân trước chính điện chùa Bulguksa, nơi Seokgatap và Dabotap đối diện nhau từ phía tây và phía đông, thể hiện sự hiện diện hòa hợp và an bình của Phật Dabo cùng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Các buổi thuyết pháp được tổ chức tại đây giữ bầu không khí trang nghiêm và nghiêm cẩn tuân theo những lời giảng khai ngộ của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
* Ảnh do Tổng cục Du lịch Hàn Quốc và Cục Di sản Văn hóa Hàn Quốc cung cấp.