Là môn thể thao đối kháng truyền thống của Hàn Quốc, ssireum đã phát triển từ một kỹ năng sinh tồn thời cổ đại thành hình thức giải trí được yêu thích trong các lễ hội và dịp nghỉ lễ ngày nay.
<Ssireum là môn thể thao đối kháng truyền thống của Hàn Quốc, được thi đấu giữa hai đối thủ; trong đó một người buộc đối phương chạm đất bằng bất kỳ bộ phận nào của cơ thể ngoài bàn chân.>
Ssireum, võ thuật truyền thống Hàn Quốc
Là môn thể thao truyền thống của Hàn Quốc, ssireum sử dụng toàn bộ cơ thể trong cuộc đấu kết hợp giữa sức mạnh và kỹ thuật. Hai đối thủ nắm lấy đai của nhau (gọi là "satba" trong tiếng Hàn) hoặc phần lưng quần, rồi vận dụng sức mạnh thể chất cùng kỹ thuật chiến thuật để là người đầu tiên quật ngã đối phương xuống đất và được tuyên bố chiến thắng. Để thắng một trận ssireum, cần có sức mạnh thể chất, kỹ thuật và sức bền. Với trọng tâm cân bằng giữa phát triển thể lực và rèn luyện ý chí thông qua khả năng phán đoán chính xác cùng sự kiên nhẫn, ssireum là môn thể thao mang lại nhiều lợi ích ở nhiều phương diện. Ssireum là môn thể thao được yêu mến tại Hàn Quốc; các giải đấu được tổ chức quanh năm, đặc biệt phổ biến trong các dịp lễ hội và kỳ nghỉ.
Ssireum, môn thể thao toàn cầu xuyên suốt hàng thiên niên kỷ
Ssireum được cho là đã phát triển một cách tự nhiên trong các nền văn minh cổ đại. Trong xã hội nguyên thủy, con người phải chiến đấu với thú dữ và có thể cả các thành viên của nhóm khác để sinh tồn. Vì chỉ những ai có thể chiến thắng trong các cuộc giao đấu tay không mới có thể sống sót và giành ưu thế, nên người tiền sử rất có thể buộc phải nhanh chóng học cách tự bảo vệ mình không cần vũ khí—một kỹ năng được phát triển theo thời gian. Những cuộc đấu tay không như vậy hẳn đã được các tôn giáo nguyên thủy tiếp nhận một cách tự nhiên. Qua nhiều thế hệ, các nghi lễ tôn giáo trong đó một số động tác gợi nhớ tư thế chiến đấu có lẽ dần chuyển hóa thành một hình thức thể thao.
<Tượng nhỏ mô tả đấu vật của người Sumer – khoảng năm 2400 TCN.>
Sự phát triển của đấu vật không chỉ diễn ra ở Hàn Quốc mà còn trên khắp thế giới. Dù hình thức cụ thể khác nhau tùy theo văn hóa, các trò chơi tương tự ssireum hiện diện ở nhiều nơi trên thế giới, và mỗi tộc người và/hoặc quốc gia đều có phiên bản riêng của môn thể thao này. Từ bostel của Hà Lan, das schwingen của Thụy Sĩ, glima của Ireland, koshti của Iran, sambo của Nga, yagli gures (đấu vật dầu) của Thổ Nhĩ Kỳ, buh của Mông Cổ, vật cổ truyền của Việt Nam, sumo của Nhật Bản, đến shuai jiao của Trung Quốc, gần như mỗi nền văn hóa đều có một hình thức đấu vật truyền thống độc đáo tương tự ssireum.
Vì vậy, dù nguyên mẫu của ssireum là điểm chung của mọi dân tộc và có thể truy nguyên về những ngày đầu tiên của sự tồn tại loài người, rất khó xác định một thời điểm khởi đầu cụ thể của đấu vật thuộc về một tộc người hay khu vực nhất định. Theo nhiều di vật khác nhau, đấu vật đã tồn tại sớm từ khoảng 3.000 năm trước Công nguyên. Đây là niên đại carbon xấp xỉ của một hiện vật đồng cổ Babylon được phát hiện với hình khắc cảnh đấu vật. Một bức bích họa Ai Cập về đấu vật được cho là có niên đại vào khoảng năm 500 TCN. Theo chứng cứ văn bản, sử thi Iliad của Homer, được xem là bản anh hùng ca cổ nhất của Hy Lạp, có chứa một câu chuyện về đấu vật. Trong truyền thống phương Đông, có ghi chép từ thời Chiến Quốc của Trung Quốc đề cập đến đấu vật.
<Phù điêu phẳng của Hy Lạp này cho thấy nguồn gốc của đấu vật, một môn thể thao tương tự ssireum.>
Ssireum thể hiện tinh thần văn hóa Hàn Quốc trong các lễ hội và ngày nghỉ
Những ghi chép sớm nhất về ssireum ở Hàn Quốc được tìm thấy trên các bức bích họa trong lăng mộ của vương quốc Goguryeo (37 TCN–668 SCN). Tại Trung Quốc, có một cảnh đấu vật được vẽ trên tường của một ngôi mộ ở huyện Tây An, tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc, được cho là xây dựng vào cuối thế kỷ IV. Bức tường bên phải của lăng mộ Anak thuộc Goguryeo có tranh vẽ hai người đàn ông khỏe mạnh đang đấu vật dưới một cây lớn, với một cụ ông tóc bạc đứng bên phải chống gậy, được cho là đang làm trọng tài. Sự hiện diện của trọng tài là bằng chứng cho thấy ssireum là môn thể thao có những quy tắc phải được tuân thủ nghiêm ngặt, và các quy tắc như vậy đã tồn tại từ thời vương quốc Goguryeo.
<Bích họa mô tả đấu vật được tìm thấy trong một lăng mộ Goguryeo.>
Mộ số 1 của Goguryeo tại Jiangzhen, huyện Tây An, tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc, được cho là có niên đại vào giữa thế kỷ V, có một bức bích họa ở phía bên trái mô tả đấu vật như một phần của khung cảnh vui chơi ngoài trời. Những người đứng xem cầm lọng, kỵ sĩ, người hầu và chó đứng dưới một cây lớn. Xung quanh họ là những người tham gia nhiều hoạt động khác nhau như nhào lộn, đấu vật, đánh trống, chơi nhạc cụ dây và múa. Bức tranh này là bằng chứng cho thấy trong thời vương quốc Goguryeo (37 TCN–668 SCN), đấu vật là một hình thức giải trí.
<Bích họa Goguryeo mô tả đấu vật được tìm thấy trong Mộ số 1 tại Jiangzhen, Trung Quốc.>
Bên cạnh đó, còn có những ghi chép tương đối gần đây hơn về ssireum trong các thư tịch lịch sử như Lịch sử Goryeo và Triều Tiên Vương triều Thực lục. Sự xuất hiện của nhiều khía cạnh ssireum trong tranh dân gian và tranh phong tục cũng cho thấy môn thể thao này là một phần thiết yếu trong đời sống thường nhật của người Hàn Quốc thời tiền hiện đại.
Ssireum từng là một sự kiện mang tính nghi lễ trong xã hội nông nghiệp. Vào ngày mồng năm tháng năm âm lịch (gọi là "dano" trong tiếng Hàn), nam giới trong làng sẽ tụ họp tại một hố cát lớn hoặc bãi cỏ để thể hiện sức mạnh qua các trận ssireum. Vào ngày rằm tháng bảy, một lễ baekjung (nghĩa đen là "trong số 100") được tổ chức—đó là giải đấu ssireum lớn, nơi những người đàn ông khỏe mạnh từ nhiều vùng hội tụ để phô diễn sự tinh tế và kỹ năng trước đám đông hàng trăm người. Người chiến thắng baekjung được gọi là "cheonha jangsa."
<Một bức tranh của họa sĩ Joseon thế kỷ XVIII Kim Hong-do mô tả khán giả đang xem một trận đấu vật.>
Trong dịp lễ Chuseok vào tháng tám âm lịch, những người đàn ông khỏe mạnh từ cả kinh thành lẫn các vùng xa sẽ tụ họp cho một giải ssireum toàn quốc, mỗi người đều hy vọng mang về vinh dự chiến thắng cho quê hương mình. Để đánh bại đối thủ, người tham gia vận dụng mọi kỹ thuật ssireum mà họ biết, bao gồm kéo, nhấc bổng, đẩy, gập người ở thắt lưng và ngáng chân.
Người chiến thắng giải đấu này được trao một con bò đực làm phần thưởng. Tập tục này được cho là bắt nguồn từ thực tế rằng phần lớn những người luyện ssireum ở Hàn Quốc cổ đại là nông dân, đồng thời là minh chứng cho sự tôn trọng mà mọi người dành cho nghề nông thời bấy giờ. Món quà là một con bò đực nhiều khả năng nhằm khích lệ hoạt động canh tác của người chiến thắng.
Vì vậy, ssireum là một trong những sự kiện được yêu thích nhất trong bất kỳ lễ hội hay dịp nghỉ lễ nào. Khác với hầu hết các môn võ thuật khác, ssireum đặc biệt ở chỗ có sự tiếp xúc trực tiếp da kề da, phù hợp với truyền thống Hàn Quốc nhấn mạnh tinh thần dân tộc dựa trên "jeong (tình cảm gắn bó tương hỗ)". Là môn thể thao đơn giản, cuốn hút và có thể được luyện tập bởi bất kỳ ai ở bất cứ đâu, ssireum mang lại niềm vui cho cả người tham gia lẫn khán giả. Ssireum là một môn thể thao "xã hội" giàu lợi ích, có lịch sử lâu đời và vẫn tiếp tục được yêu thích, phát triển cho đến ngày nay.
* Ảnh do Tổng cục Du lịch Hàn Quốc cung cấp.